دانشگاه کردستان جامعه شناسی فرهنگ و هنر 2717-2414 8 1 2026 03 21 Sociological explanation of the relationship between health literacy and participation in voluntary blood donation in Tehran تبیین جامعه شناختی رابطۀ سواد سلامت و مشارکت در اهدای خون داوطلبانه در تهران 83 95 64244 10.22034/scart.2025.143207.1699 FA ارام رنجبران دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی توسعه اجتماعی - روستایی، گروه علوم اجتماعی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حسن رضا یوسفوند استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران طلیعه خادمیان استادیار، گروه علوم اجتماعی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 02 24 Blood donation is a voluntary act that plays a vital role in meeting the medical needs of society. However, participation in blood donation is still not sufficiently high in many communities, especially in developing countries. Research shows that health literacy acts both as an individual tool to promote personal health and as an effective social factor in changing health behaviors and increasing participation in social activities such as blood donation.This research is an attempt to examines the role of health literacy in increasing participation in voluntary blood donation. To this end, standard questionnaires were used to measure health literacy among blood donation center visitors in Tehran in 2024. The results of data analysis revealed that there is a significant relationship between health literacy comprehension, evaluation, decision-making, and the application of health information and participation in blood donation. The findings also indicated that social class and demographic variables such as age, gender, and residence significantly affect blood donation participation. Overall, individuals with higher health literacy are more likely to participate in blood donation due to increased awareness of its benefits and importance. This study can serve as a guide for designing educational programs and promotional strategies to increase blood donation participation. اهدای خون یکی از اقدامات داوطلبانه‌ای است که نقشی حیاتی در تأمین نیازهای پزشکی جامعه ایفا می‌کند. با این حال، میزان مشارکت در اهدای خون در بسیاری از جوامع به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه هنوز به‌طور کافی بالا نیست. تحقیقات نشان می‌دهد که سواد سلامت هم به عنوان یک ابزار فردی برای ارتقای سلامت شخصی، و هم به عنوان عامل اجتماعی مؤثر در تغییر رفتارهای بهداشتی و افزایش مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی نظیر اهدای خون عمل می‌کند. در این تحقیق، نقش سواد سلامت در افزایش مشارکت در اهدای خون داوطلبانه بررسی شده است. برای این منظور، پرسشنامه‌های استاندارد برای اندازه‌گیری سواد سلامت در میان مراجعه‌کنندگان به سازمان انتقال خون تهران در سال 1403 به‌کار رفته است. نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که بین درک و فهم سواد سلامت، ارزیابی، تصمیم‌گیری و کاربرد اطلاعات سلامت با مشارکت در اهدای خون رابطه معناداری وجود دارد. همچنین، نتایج نشان داد که طبقه اجتماعی و متغیرهای زمینه‌ای مانند سن، جنسیت و محل سکونت نیز تأثیر قابل‌توجهی بر میزان مشارکت در اهدای خون دارند. به‌طور کلی، افرادی که از سواد سلامت بالاتری برخوردارند، به دلیل آگاهی بیشتر از فواید و اهمیت اهدای خون، تمایل بیشتری به مشارکت در این اقدام دارند. این تحقیق می‌تواند به‌عنوان راهنمایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی و استراتژی‌های ترویجی در جهت افزایش مشارکت در اهدای خون مورد استفاده قرار گیرد. https://scart.uok.ac.ir/article_64244_cc0a4e29cc2b7c528d270a2d5de2e2d8.pdf