Representation of dominant religious beliefs in textile designs and manuscripts in the Safavid and Seljuk periods

Document Type : Original Article

Authors

1 M.A. Graduate, Pars University of Art and Architecture, Tehran, Iran

2 Associate professor, Department of Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Art, Tehran, Iran

3 Assistant Professor of Islamic Art, Arts Faculty, Shahed University, Tehran, I.R. Iran.

10.22034/scart.2025.141215.1518

Abstract

Despite having many similarities, artistic styles in Islamic societies also have many differences depending on the methods of governance in different historical periods. Textile manuscripts are among the arts that represent these differences in their identity and quality. The main question of the present study is what is the relationship between the patterns and lines of hand-woven fabrics with religious beliefs and methods of governance of a period. To study this issue, the two Safavid and Seljuk periods have been chosen as examples? The aim is to examine the similarities and differences of the calligraphy and patterns of fabrics of the Safavid and Seljuk eras, which has been carried out in a descriptive-analytical manner and with a comparative approach. The results of the study show that the use of calligraphy and patterns in the fabrics of these two periods was different and had a direct relationship with religious beliefs. In addition, religious beliefs (Shiite and Sunni) have also been crystallized in the motifs and themes of the fabrics, so that there are clear differences between these two textiles in terms of the use of motifs, lines and prayers, as well as the use of human motifs. The fabrics of the Seljuk era have animal, plant, geometric and Arabic (Kufic) calligraphy motifs, but in the Safavid era, due to the presence of weavers-painter and changing religious beliefs and convictions, we see the importance of using human motifs and Persian (Nasta'liq) calligraphy alongside other motifs.

Keywords

Main Subjects

References

منابع   
اتینگهاوزن، ریچارد (1384). هنر و معماری اسلامی. ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات سمت.
اکرمن، فیلیس (1387). "سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز"، در مجموعه پوپ: نقاشی و کتاب­آرایی و پارچه­بافی، ج5، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آکرمن، فیلیس (1363). نساجی سنتی در ایران (قسمت دوم)، قرن 15 و اوایل 16 میلادی. ترجمه فروهر نورماه و زریندخت صابر شیخ، تهران.
اپهام پوپ، آرتور (1384). شاهکارهای هنر ایران. اقتباس و نگارش پرویز ناتل خانلری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
برند، باربارا (1383). هنر اسلامی. ترجمه مهناز شایسته­فر، تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.
بیکر، پاتریشیا (1385). منسوجات اسلامی. ترجمه مهناز شایسته­فر، تهران: انتشارات مطالعات هنر اسلامی.
بورکهارت، تیتوس (1392). هنر مقدس. ترجمه جلال ستاری، تهران:سروش.
پرایس، کریستین (1391). تاریخ هنر اسلامی. ترجمه مسعود رجب­نیا، تهران: انتشارات امیرکبیر.
پورپیرار، ناصر (1374). هنر ایران. نشر کارنگ، تهران
دیماند، موریس اسون (1383). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
روح­فر، زهره (1380). نگاهی بر پارچه­بافی دوران اسلامی. تهران: انتشارات سمت.
زرین­کوب، عبدالحسین (1369). بامداد اسلام: داستان آغاز اسلام و انتشار آن تا پایان دولت اموی. تهران: انتشارات امیرکبیر
حسن، زکی محمد (1382). گنجینه­های فاطمیان. ترجمه زهرا گلیجانی مقدم­، تهران: نشر دانشگاه الزهرا.
حسن، زکی محمد (1363). تاریخ صنایع ایران (بعد از اسلام). ترجمه محمدعلی خلیلی، تهران: انتشارات اقبال.
حسن، زکی محمد (1377). هنر ایران. ترجمه محمد ابراهیم اقلیدی، تهران: صدای معاصر.
سواژه، ژان (1366). مدخل تاریخ شرق اسلامی. ترجمه نوشین­آفرین انصاریف شیراز: مرکز نشر دانشگاه شیراز.
علی­نژاد اســبوئى، زهرا (1390). کارکردهای فرهنگی و سیاسی طراز در دوره سلجوقی. پژوهش­نامه انجمن تاریخ ایران، 9، 69-87.   
فتحی، لیدا (1387). خط نوشته­ها روی پارچه­های دوره اسلامی. مدرس هنر، 2 (2)، 63-75.
فریه، ر.دبلیو (1374). هنرهای ایران. ترجمه پرویز مرزبان، تهران: نشر و پژهش فرزان روز.
کبیری، فرانک (1390). بررسی خط نگاره­های موجود بر روی پارچه­های زری دوره صفویه. کتاب ماه هنر، 156، 88-97.  
کونل، ارنست (1384). هنر اسلامی. ترجمه هوشنگ طاهری، تهران: انتشارات توس.
محمدی، رامونا (1392). سیر تاریخ و تحولات پوشاک. تهران: انتشارات جمال هنر.
محمدی، رامونا (1397). مطالعه خط و نوشتار در منسوجات دوران اسلامی، همایش مبانی نظری هنرهای تجسمی ایران با رویکردهای نوین، تهران، دانشگاه علم و فرهنگ، 145-156.
محمدی، رامونا (1400). تأثیر قران و تجلی هنر خوشنویسی بر هنر پارچه­بافی در دوران اسلامی، همایش ملی مبانی نظری هنرهای تجسمی ایران با رویکرد هنر قرآنی، تهران، دانشگاه الزهرا، صص285-323.
همتی گلیا، عبدالله (1389). طراز در تمدن اسلامی. مطالعات اسلامی، 42 (84)، 103-122.
 
 
Sociology of Culture and Art
Volume 7, Issue 4 - Serial Number 26
January 2026
Pages 137-151

Files

Share

How to cite

Statistics