نقش تحولات فرهنگی در شکل‌گیری نماهای ابنیه معاصر ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران

10.22034/scart.2025.140778.1471

چکیده

نماهای ابنیه معاصر ایرانی به‌عنوان نمود کالبدی فرهنگ جوامع حاوی پیام‌های هویتی ارزشمندی هستند. امروزه با دگرگونی، تحولات و تطور مفاهیم، نماهای ابنیه در حال از دست دادن ویژگی‌های بنیادین، انحراف و تخطی از ارزش‌ها هستند؛ درواقع طراحی نمای ابنیه معاصر ایرانی طی دهه‌های اخیر با مشکلاتی همچون عدم یکپارچگی، تقلید شکلی از الگوهای غربی و نابسامانی بصری مواجه بوده است که به نظر می‌رسد بتوان ریشه آن‌ها را در ضعف و مشکلات فرهنگی جامعه جستجو کرد. این مقاله با هدف شناسایی عوامل اصلی تحولات و مشکلات فرهنگی جامعه و تأثیرات آن در معماری و نمود کالبدی آن‌ها بر نماهای ابنیه معاصر ایرانی انجام‌شده است؛ این پژوهش با رویکرد کیفی و به صورت میدانی و با استفاده از ابزار مصاحبه انجام پذیرفته است. بدین منظور از روش تحلیل محتوای کیفی برای دستیابی به اهداف بهره برده و به تحلیل و یکپارچه‌سازی یافته‌ها پرداخته شده است؛ یافته‌ها در زمینة تأثیرگذارترین عوامل، بیانگر نفوذ فرهنگ غربی، ضعف جهان‌بینی و عدم شناخت جامع از ارزش‌های ایرانی و گسترش نگاه صرفاً اقتصادی به معماری هستند. تأثیر این مشکلات در قالب تقلید صوری صرف از الگوهای غربی، تنوع و کثرتگرایی، عدم توجه به شرایط بومی، دوری از ارزش‌های اصیل معماری ایرانی- اسلامی و ابتذال هنری و کمیت‌گرایی نمود یافته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The role of cultural developments in the formation of the facades of contemporary Iranian buildings

نویسنده [English]

  • Elnaz Abizadeh
Assistant professor, Department of Architecture and Urban planning, Technical and Vocational University (TVU), Tehran, Iran
چکیده [English]

Facades of contemporary Iranian buildings, as the cultural phenomenon, contain precious concepts that explicitly indicate the identity of a society. Today, with the transformation and evolution of concepts, Facade design of contemporary Iranian buildings are losing fundamental features resulting in deviation from the values. In recent decades, the design of urban facades has faced some problems such as lack of integration, imitation of Western patterns as well as visual disturbances, the roots of which seem to be traced to the cultural problems. This article aims to identify the main causes of cultural problems in society, the effects of that on urban facades. This research was conducted with a qualitative approach and in the field, using the interview tool. For this purpose, the qualitative content analysis method was used to achieve the goals and the findings were analyzed and integrated. The findings in terms of the most influential factors indicate the influence of western culture, weak worldview and lack of comprehensive understanding of Iranian values and the spread of purely economic view of architecture. The effect of these problems has been manifested in the form of mere formal imitation of western models, diversity and pluralism, lack of attention to local conditions, distance from the original values of Iranian-Islamic architecture, artistic vulgarity and etc.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contemporary building facade
  • Contemporary
  • Iranian Culture
  • Western Culture
  • Value
منابع
استراوس، انسلم؛ و کربین، جولیت (1395). مبانی پژوهش کیفی. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نشر نی.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1387). فرهنگ و شب فرهنگ. یزدان، تهران.
 آشوری، داریوش (1389). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. نشر آگاه، تهران.
بهزادپور، محمد؛ و توکل، مهشاد (1400). بررسی مؤلفه‌های هویت بخش نما در مواجهه با معماری معاصر نمونه موردی شهر قزوین. شباک، 7(1 (پیاپی 58))، 68- 59.
پیوسته‌گر، یعقوب؛ حیدری، علی‌اکبر و اسلامی مطهره (1396). بازشناسی اصول پنج‌گانه استاد پیرنیا در معماری خانه‌های سنتی ایران و تحلیل آن با استناد به منابع اعتقادی اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی،  7 (27)،  66- 51
 پهلوان، چنگیز (1388). فرهنگ و تمدن، نی، تهران
جعفری تبریزی، محمدتقی (1400). فرهنگ پیرو فرهنگ پیشرو، موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، ارمغان طوبی، قم.
جوادی آملی، عبدالله (1385). ادب فنای مقربان، ج سوم، قم، اسراء
-------- (1386). سرچشمه اندیشه، ج دوم، قم، اسراء
-------- (1387). فطرت در قرآن، ج پنجم، قم، اسراء
حجت، عیسی (1384). هویت انسان‌ساز و انسان هویت پرداز (تأملی در رابطه هویت و معماری)، هنرهای زیبا، 24، 62-55
خدامی‌پور، اکرم؛ ذبیحی، حسین؛ و مفیدی شمیرانی، سید مجید (1399). ارزیابی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر ارتقاء هویت منظر معماری در نماهای معاصر، فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 11 (41)، 214-197
راپاپورت، آموس (1366). منشأ فرهنگی مجتمع‌های زیستی، ترجمه راضیه رضازاده، انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه علم و صنعت. تهران.
------- (1391). فرهنگ، معماری و طراحی، شفلین، ساری
-------  (1392). انسان‌شناسی مسکن، ترجمه خسرو افضلیان، کتابکده کسری، مشهد
رخشان، احسان؛ ذبیحی، حسین؛ و ماجدی، حمید (1397). بازخوانی مؤلفه‌های هویت بخش نما در منظر شهرهای معاصر. مدیریت شهری، 17(51)، 75-86.
رحیمی، روح­اله، محمدی، علی، و حس نزاده داوودی، شکرالله (1391)، الگوی هولوگرافیک در سیر تکاملی شهر، شهر موردمطالعه: آمل. باغ نظر، 11 (31) 98- 89
روح‌الامینی، محمود (1394). زمینه فرهنگ‌شناسی، انتشارات عطار، تهران.
سیف الهی ده میری، محمد طه؛ بقایی، آژنگ؛ و افهمی، رضا. (1402). ارزیابی تطبیقی اثربخشی ضوابط طراحی و اجرای نما بر نماسازی ساختمان‌های مسکونی در شهر تهران و آسیب‌شناسی آن (نمونه موردمطالعه: نمای ابنیه مسکونی محله ولنجک منطقه یک شهرداری تهران)،  مدیریت شهری، 70، 40- 23.
ظفرمندی، سویل؛ ایمانی، نادیه.(1394). معماری رومی در مقابل معماری بومی بررسی خصوصیات گرایش موسوم به کلاسیک در معماری معاصر تهران، صفه، 25 (4)، 50- 27.
عزیز مقدم، محمدامین؛ هاشمی طغرالجردی، سیدمجید (1401). معماری به مثابه فرهنگ؛ تحلیلی بر کاراکتر زاویه بصری در تطبیق‌پذیری فرهنگ و معماری فضاهای بینابین. جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 4 (2)، 154- 130
گروتر، یورک (1375). زیباشناختی در معماری. ترجمه جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
لبخندق، محسن (1390). عنوان فارسی: دلالت های نظریه فطرت در نظریه فرهنگی (عنوان عربی: دلالات نظریة الفطرة فی النظریة الثقافیة). معرفت فرهنگی اجتماعی، 3(1 (پیاپی 9))،  55-80
معظمی، منوچهر، حجت، عیسی (1396). ریشه‌های گسست و گم‌گشتگی فرهنگی در معماری معاصر ایران. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 10 (21)، 112-103.
نقی‌زاده، محمد (1381). تأثیر معماری و شهر بر ارزش‌های فرهنگی، هنرهای زیبا، 11(11)، 76-62.
نقی زاده، محمد، زمانی، بهادر و کرمی، اسلام (1389). ملاحظات فرهنگی در شکل‌دهی به نماهای شهری با تکیه بر ساختار نماهای شهری ایرانی در دوران اسلامی. هویت شهر، 4(7)، 74-61
نیکزاده، حمید، سینائی، بهداد (1402). بررسی تأثیر شاخصه‌های معماری اسلامی بر ارزش‌های تعالی‌بخش انسان. جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 5 (3)، 33- 21
 
 
References
Giddens, A. )1992(. The nation state and violence. London: Polity Press.
Hsieh, H.F., and Shannon, S.E.  )2005(. Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15) 9), 1277-1288.
 Kluckhohn, Florence Rockwood. )1951(. Cultural Factors in Social Work Practice and Education. Social Service Review 25 (1):38-47.
Oliver, Paul. (1969). Shelter and society. London: Barrie & Rockliff/Cresset Press
 ———). 1997). Encyclopedia of Vernacular Architecture of the World. Cambridge University Press.
———. (2006). Built to Meet Needs (Cultural Issues in Vernacular Architecture). First Edition ed: Elsevier.
Rapaport, Amos) .1992 .(Interview with Amos Rapoport. Arch. & Comport. / Arch. & Behav. 8 (1):10.
——— (2000). Theory, culture and housing. Housing, theory and society, 17(4), 145-165.‏
——— (2003). Cultura, arquitectura y diseño (Vol. 5). Univ. Politèc. de Catalunya.
 ——— (2006). Archaeology and environment–behavior studies. Archeological Papers of the American Anthropological Association16(1), 59-70.‏
——— (2008). Some further thoughts on culture and environment. International Journal of Architectural Research2(1), 16-39
 Tylor, E. B. )2010(. Primitive Culture: Researches into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Art, and Custom.