تله فضایی فقر و پیامدهای برساخت کولبری در مناطق مرزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه توسعه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیارجامعه شناسی و هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان کردستان،تهران،ایران.

3 دبیر آموزش و پرورش و مدرس دانشگاه فرهنگیان کردستان

10.22034/scart.2024.139849.1377

چکیده

با بررسی پیشینه پژوهش‏ها و مطالعات مرزی، پیداست که تحلیل‏ها در باب علل و پیامدهای اجتماعی- فرهنگی کولبری محدود می‏ باشد. به همین منظور، پژوهش حاضر با استفاده از مفاهیم فضا، تولید فضا و تله فضایی فقر در پی دستیابی به این مهم با مطالعه جامعة مرزنشینان شهرستان بانه و مریوان در استان کردستان می‌باشد. روش انجام پژوهش، کیفی بوده که با استفاده از روش نظریه زمینه ‏ای و کاربست نمونه ‏گیری هدف‏مند و گلولة برفی، 56 نفر از افراد مطلع و درگیر در پدیدة کولبری به عنوان نمونه انتخاب گردیده‌اند. اطلاعات به روش تحلیل زمینه‌محور و کدگذاری باز و محوری با استفاده از شیوه اشباع نظری و مدل پارادایمی بیان شده‌اند. یافته‏ های تحلیلی نشان می‏ دهد که تله فضایی فقر، برساخت پدیده کولبری را در مناطق مرزی کردنشین به دنبال داشته است. کنشگران مرزی به واسطه شرایط علّی حاکم از جمله فشار اقتصادی، نبود منبع درآمد جایگزین، جبر محیطی و ضعف درآمد پیله‏ وری و همچنین غالب بودن بسترها و زمینه‏ هایی همچون ضعف بخش کشاورزی، نبود صنعت و اشتغال صنعتی و ضعف اشتغال گردشگری و با شرایط مداخله ‏گر و مکانیسم ‏هایی همچون امنیتی کردن مناطق مرزی و تاریخی بودن تجارت در منطقه، تنها استراتژی را استفاده از توانایی‏ های جسمی خود یافته و به کولبری روی آورده ‏اند. همین استراتژی، پیامدهایی اجتماعی- فرهنگی در قالب 5 مقوله‏ محوری به دنبال داشته است که از جمله تخریب سرمایه‏ های انسانی بومی، رشد مصرف ‏گرایی، تنزل کرامت انسانی و حقوقی افراد، رشد فضاهای فقرپرور و حاشیه‏ نشین، تداوم چرخه فقر و بازتولید کولبری در میان ساکنان مناطق مرزی غرب کشور از جمله استان کردستان را به دنبال داشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Spatial trap of poverty and outcomes of construction of Cullbari in border areas of Iranian Kurdistan

نویسندگان [English]

  • Moosa Anbari 1
  • Rashid Ahmadifar 2
  • Sirwan Abdezade 3
1 Professor, Department of Social Development, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Sociology and Faculty of Social Sciences, Farhangian University of Kurdistan, Tehran, Iran.
3 Secretary of Education and Lecturer at Farhangian University of Kurdistan
چکیده [English]

Examining the background of border research and studies, it is clear that analyzes of the socio-cultural causes and consequences of colbary are few. For this purpose, the present study uses the conceptual framework of space and space production to achieve this important by studying the community of border residents of Baneh and Marivan in Kurdistan province. The research method was qualitative and using grounded theory method and application of targeted sampling and snowball, 56 people informed and involved in the Colberry phenomenon were selected as a sample. Analytical findings show that border and border settlement as a social structure has led to the construction of the Colbary phenomenon in the Kurdish border areas. Border activists due to causal conditions such as economic pressure, lack of alternative sources of income, environmental determinism and poor income of cocoons, as well as the predominance of contexts and areas such as the weakness of the agricultural sector, lack of industry and industrial employment and weak employment of tourism, Colbary's socio-cultural consequences in the form of 6 central categories, including: social stigma and destruction of indigenous human capital, growth of consumerism and aversion to ecosystem among youth, degradation of human dignity and ambiguous legal status, growing class divide and continuing cycle Poverty, acute family problems, the growth of poverty-stricken and marginalized spaces, has led to the reproduction of colbary among the inhabitants of the western border areas of the country, including Kurdistan province

کلیدواژه‌ها [English]

  • Colbary
  • Special trap of poverty
  • Kurdish border areas of Iran
  • Baneh
  • and Marivan

مراجع

منابع
احمدی، حمید (1383). قومیت و قوم‏گرایی در ایران (افسانه و واقعیت). تهران: نشر نی.
احمدی‏فر، رشید (1397). دیالکتیک مرز و توسعه: تحلیل جامعه‌شناختی دشواری‌های توسعۀ پایدار در مناطق مرزی غرب کشور. توسعه محلی (روستایی- شهری)، 10(2)، 206-183.
اسماعیل­زاده، خالد (1387). بررسی جایگاه بازارچه‏های مشترک مرزی در وضعیت رفاهی مرزنشینان، مطالعه موردی: بازارچه­های مرزی سردشت و پیرانشهر، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
استراوس، انسلم؛ کوربین، جولیت (1390). مبانی پژوهش کیفی (فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‏ای). ترجمه: ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
اطهاری، کمال (1399). درآمدی بر سرمشق نوین توسعه کشاورزی و روستایی ایران. تهران: نشر نی.
امیرپناهی، محمد (1393). ساخت اجتماعی بازار: تحلیل جامعه‏شناختی پیدایش بازار، با تاکید بر بازار بانه. رساله دکتری، رشته جامعه‏شناسی توسعه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
باینگانی، بهمن (1394). مطالعه جامعه‏شناختی تغییرات اقتصادی و پیامدهای فرهنگی در مناطق کردنشین. پایان‏نامه دکتری، رشته جامعه‏شناسی نظری- فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
برنر، نیل (1396). «نقد هانری لوفور بر تولیدگرایی دولتی»، در مجموعه مقالات: فضا، تفاوت، زندگی روزمره؛ مجموعه ویراستاران، ترجمه: افشین خاکباز و محمد فاضلی، تهران: انتشارات تیسا. صص 336-315.
پیران، پرویز (1369). تقدم و تسلط شهری در جهان سوم: مروری گذرا بر دیدگاه‏های تئوریک. اطلاعات سیاسی- اقتصادی، 34، 36- 48.
خبرگزاری جمهوری اسلامی، استان کردستان، کد خبر 83916759. مورخ 31/5/1399.
خبرگزاری فارس، تشدید فاصله طبقاتی در دولت روحانی. مورخ 28/11/1398.
داده­های پیمایش وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی جامعه ایران، به نقل از بازنگری سند آمایش توسعه استان کردستان. 1397.
دالمایر، فرد راینهارد (1384). راه‏های بدیل: فراسوی شرق‏شناسی و غرب‏شناسی. ترجمه: فاطمه صادقی و نرگس تاجیک، آبادان: نشر پرسش.
دشنر، گونتر (2011). کرد ملت بی‏دولت. ترجمه: کمال‏الدین محمدی، اربیل: انتشارات آراس.
ذکایی، محمدسعید و آرام نوری (1394). زندگی در مناطق مرزی: مطالعه پدیدارشناختی مرزنشینان شهر نوسود. جامعه‏پژوهی فرهنگی، 6 (4)، 151-119.
سال‏نامه‏های آماری استان در سالهای 1385، 1390 و 1395، به نقل از سازمان مدیریت استان کردستان، سند بازنگری آمایش استان کردستان 1397.
سلطانیان، شریف؛ جمیل مفاخری باشماق (1398). شناسایی شرایط علی تأثیرگذار بر توسعة اقتصاد مرزی (مورد مطالعه: استان کردستان). جامعه‏شناسی اقتصادی و توسعه، 8 (2)، 310-279.
شرافت، سجاد؛ یاری، مجید (1391). نقش بازارچه‏های مرزی در توسعه روستایی مناطق مرزی (مورد مطالعه: بازارچه مرزی مهران). همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت: چالش‏ها و رهیافت‏ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
طرح ملی سنجش سرمایه اجتماعی کشور، 1392.
نوری، آرام؛ ذکایی، محمد سعید (1399). دلالت‌های فرهنگی زندگی مرزنشینی: مطالعه موردی شهر نوسود. جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 2(4), 64-41.
عبده‏زاده، سیروان (1392). بررسی تاثیر بازارچه‎‏های مرزی بر کیفیت زندگی روستائیان مرزنشین، مورد مطالعه: بازارچه‏های و روستاهای مرزی شهرستان مریوان، پایان‏نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه‏شناسی توسعه روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
قادرزاده، امید؛ محمدپور، احمد و قادری، امید (1390). برساخت اجتماعی پدیده تجارت مرزی در شهرستان مریوان: ارائه یک نظریه زمینه‏ای، مجله علوم اجتماعی: برنامه‏ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 9، 80-35.
قادری­حاجت، مصطفی و همکاران (1389). تبیین نقش بازارچه‏های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون، مطالعه موردی: بازارچه‏های مرزی استان خراسان جنوبی. ژئوپولیتیک، 6 (3)، 151-121.
محمدپور، احمد (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش- جلد اول (منطق و طرح در روش‏شناسی کیفی). تهران: انتشارات جامعه‏شناسان.
یوسفوند، سجاد؛ محسنی، رضاعلی؛ غیاثوند، احمد (1401). واکاوی تجربۀ زیستۀ کولی‌ها از طرد اجتماعی (مورد مطالعه: کولی‌های شهر خرم‌آباد). جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 4(1), 146-125.
محمودی، علی (1381). بررسی موانع و مشکلات بازارچه‏های مرزی، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‏های بازرگانی، 13 (10)، 61-53.
نارایان، دیپا (1395). توانمندسازی و کاهش فقر؛ کتاب مرجع بانک جهانی. ترجمه: فرزام پوراصغر سنگاچین و جواد رمضانی، تهران: نشر کریم خان زند.
هاروی، دیوید (1396). فضاهای امید، ترجمه: علیرضا جباری (آذرنگ)، تهران: نشر افکار.
 
Asante, C.W (2012). Unraveling the health-related challenges of women in the informal economy: accounts of women in cross-border trading in Accra, Ghana. Geojournal, http://197.255.68.203/handle/123456789/2499.
Bergmann, Christoph; Gerwin, Martin; Nüsser, Marcus & Sax, William S (2008). Living in a High Mountain Border Region: The Case of the ‘Bhotiyas’ of the Indo-Chinese Border Region. J. Mt. Sci. 5: 209–217.
Bojan, Dercan, Milka, Bubalo-Zivkovic, Milica, Solarevic, Dejan, sabic (2017). Living on the border: social indicators of life quality in Srem border region (Vojvodina, Serbia). Geographica Pannonica.  21 (1), 26–42.
Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2nd ed.), Thousand Oaks, CA: Sage.
Darlington, Y & Scott, D (2002). Qualitative Reaserch in Practice Stories from the Field. Singapore, South Wind Prouduction.
Hechter, M. (2017). Internal colonialism: the Celtic fringe in British national development. Routledge.
Lefebvre, Henri (2009). State, Space, World. Selected Essays, edited by Neil Brenner and Stuart Elden, Translated by Gerald Moore, Neil Brenner and Stuart Elden, university of Minnesota press.
Mosavinia, S. R; N. Niazi and Ahmad Ghaforian (2011). Edward Said’s Orientalism and the Study of the Self and the other in Orwell’s Burmese Days. Studies in Literature and Language, 2 (1),
Pike, A, Rodríguez-Pose, A and Tomaney, J (2006). Local and Regional Development. Routledge: London.
Sikder, Mohammad Jalal Uddin & Sarkar, Buran Kumar (2005). Livelihoods and informal trade at the Bangladesh Border. In Inter-Asia cultural studies, 6 (3), 432-445.
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار