تحلیل جامعه شناختی ضعف فرهنگ کتابخوانی: الگوی ثابت ناسازگاری فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جامعه شناسی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشگاه پیام نور، ارومیه، ایران

10.22034/scart.2025.141010.1491

چکیده

هدف این مقاله تحلیل جامعه شناختی ضعف فرهنگ کتابخوانی است. بر همین اساس سوال اصلی این پژوهش این است که، عوامل اصلی ضعف فرهنگ مطالعه در ایران چیست و نظریه‌ی زمینه ای که این ضعف را تبیین می کند از چه مولفه هایی تشکیل شده است؟ بنابراین، این پژوهش با پارادایم تفسیری، استراتژی استقرایی، رویکرد کیفی و روش نظریه‌ی زمینه‌ای ساخت‌گرای چارمز به تحلیل جامعه شناختی ضعف فرهنگ کتابخوانی در ایران پرداخته است. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش مصاحبه‌نیمه ساختار یافته می باشد. جامعه‌ی آماری در این پژوهش کارشناسان و صاحب نطران حوزه کتاب و خواندن هستند. که به شیوه نمونه‌گیری براساس رویکرد نمونه‌گیری نظری و با روش نمونه گیری هدفمندانجام شده است. تحلیل داده‌ها به روش کدگذاری رویکرد ساختارگرای چارمز در سه مرحله صورت گرفته است. در نهایت 93 مفهوم به عنوان کدهای اولیه، 29 مفهوم به عنوان کدهای کانونی و 9 مفهوم به عنوان کدهای نظری از درون مصاحبه ها استخراج شده‌اند. یافته های پژوهش نشان می‌دهد که سه مجموعه عوامل در ضعف فرهنگ کتابخوانی تاثیرگذارند. عوامل اصلی، عوامل زمینه‌ساز و عوامل تشدیدکننده، که هرسه عوامل در یک فرایند ترکیبی عامل ضعف فرهنگ کتابخوانی هستند. هرکدام از این عوامل خود از مقولات و کدهای مشخصی تشکیل شده‌اند. الگوهای ثابت ناسازگار فرهنگ، مقوله هسته‌ای استخراج شده از کدگذاری است که نظریه داده بنیاد این پژوهش است و علت اصلی ضعف فرهنگ کتابخوانی را در درون نظام فرهنگی توضیح می دهد. درنهایت راهکار این پژوهش این است که سیاستگذاری فرهنگی باید منوط به الگوهای درون نظام فرهنگی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Sociological Analysis of the Cultural Weakness of Reading Book: A consistent pattern of cultural incompatibility

نویسندگان [English]

  • Afshar Kabiri 1
  • Jafar Ahmadi 2
1 Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran
2 PH.D. student, of sociology, Payame Noor University, Urmia, Iran
چکیده [English]

The aim of this article is to analyze the sociocultural aspects of the weakness of reading culture . The main questions revolve around identifying the main factors contributing to the weakness of reading culture in Iran, and what are the components of the ground theory that explains this weakness. To address these questions, this research was conducted using an interpretive paradigm, an inductive strategy, a qualitative approach, and the Grounded Theory method by Charmaz. The data collection tool in this research is semi-structured interviews. The statistical population consists of experts and opinion leaders in the field of books and reading, selected through theoretical sampling and purposive sampling methods. Data analysis was conducted using Charmaz's constructivist coding approach in three stages. Ultimately, 93 concepts were extracted as initial codes, 29 concepts as focused codes, and 9 concepts as theoretical codes from within the interviews. The research findings indicate that three sets of factors influence the weakness of reading culture: Fundamental factors, background factors, and exacerbating factors, all of which contribute to a combined process leading to the weakness of reading culture. Each of these factors is characterized by specific terms and codes. “A consistent pattern of cultural incompatibility” are the core concept extracted from the coding, forming the basis of the data theory in this research, explaining the primary cause of the weakness of reading culture within the cultural system. The proposed solution of this research suggests that cultural policymaking should be contingent upon the patterns within the cultural system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • book reading culture
  • reading sociology
  • background theory
  • Charmez’s structural approach
  • cultural policy making
منابع
ابوالفضلی کریزی، حسین؛ پسندیده، ابوالفضل (1400). تحلیل محتوای سیاست فرهنگی و موانع توسعه­ای آن در دوران جمهوری اسلامی. مطالعات راهبردی فرهنگ، 1 (4)، 9ـ29.
اسکارپیت، روبرت (1376). جامعه­شناسی ادبیات. ترجمه مرتضی کتبی، سمت، تهران.
افشارى، عبدالرحمان؛  توسلى رکن­آبادى، مجید (1398). بازشناسى موانع سیاسى تحق اهداف سیاستگذارى فرهنگى در جمهورى اسلامى ایران. فصلنامه سیاست متعالیه، 26، 331ـ310
جوادی یگانه، محمدرضا؛ هاشمی، سیدضیاء (1392). جای خالی کتاب در اوقات فراغت. ماهنامه علمی تخصصی صدای جمهوری اسلامی، 11 (69)، 61ـ70.
خان­محمدی، احسان؛ مرادی، رامین؛ بهشتی، سید صمد؛ اکوانی، حمداله (1401). تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی رفتارهای اخلاقی ایرانیان در متون خلقیات­نویسی. فصلنامه علمی جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 4(3)، 185-164.
رسولی، بهروز (1389). طرح پژوهشی: بررسی سرانۀ مطالعه در ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
رﺷﻴﺪی، زﻫﺮا؛ ﻓﺮاﺳﺘﺨﻮاه. ﻣﻘﺼﻮد (1397). ﻣﻔﻬﻮمﭘﺮدازی پدﻳﺪه ﺳﺎﻳﺶ از ﻣﻨﻈﺮ اعضای ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠﻤﻲ داﻧﺸﮕﺎههای ﺟﺎﻣﻊ ﺷﻬﺮ ﺗﻬـﺮان؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ زﻣﻴﻨﻪای. ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺶ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰی در آﻣﻮزش عالی، 24(4)،123 – 150.
رکن­آبادی، مرتضی (1394). پیدا و پنهان سرانه مطالعه در ایران، پژوهش خبری صدا و سیما.
سامانیان، مصیب (1377). جامعه­شناسی مطالعه. پیام کتابخانه. 10 (29)، 5 ـ 9.
سلمان­پورسهی، عباس؛ اعرابی، سیدمحمد؛ پورعزت، علی اصغر؛ آقایی، محمد (1400). مفهوم­پردازی ماهیت اجرای استراتژیک برای تحقق استراتژی­های سازمان. مدیریت بازرگانی، 13(3 )، 655-689.
شفیعی، سمیه­سادات؛ حسینی­فر، سیده زهرا (1401). تحلیل نشانه­شناختی تصاویر روی جلد کتب درسی با رویکرد مطالعات جنسیتی (مورد مطالعه: کتب درسی مقطع ابتدایی). فصلنامه علمی جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 4(3)، 91-67.
شقاقی، مهدی (1391). جستاری در رویکرد دیالکتیکی به خواندن. تحقیقات اطلاع­رسانی و کتابخانه­های عمومی. 18 (1)، 25ـ50.
عابدی، مریم (1393). نگاهی به وضعیت کتابخوانی در ایران. پژوهش خبری صدا و سیما.
کبیری، افشار (1396). گزارش پژوهشی بررسی فرهنگ کتابخوانی در استان آذربایجان غربی، به سفارش خانه کتاب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
کوهی رستمی، منصور؛ نیل­درار، سارا؛ نجف­پورمقدم، پروین (1402). بررسی عوامل جامعه­شناختی مؤثر بر عادت خواندن دانشجویان کارشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز. تحقیقات کتابداری و اطلاع­رسانی دانشگاهی، 57 (1)، 78-65.
محسنیان­راد، مهدی (1369). ارتباط‌شناسی (ارتباطات انسانی میان فردی‌، گروهی‌، جمعی‌). انتشارات سروش. تهران.
نجف­پور مقدم، پروین؛ چراغی، زهره؛ احمدی­اصل، فرهاد (1398). شناسایی عوامل ترغیب­کننده و بازدارنده­ی مطالعه در بین دانش­آموزان دوره­ی متوسطه شهر اهواز. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 11(1)، 23ـ40.
هدایتی، فریفته (1395). نشست پژوهشی بررسی وضعیت صنعت نشر و کتاب در ایران. پژوهش های خبری صداو سیما.
همراز، ویدا؛ الفت، نگین (1402). مطالعه نقش رسانه نوین کتاب صوتی در ترویج فرهنگ کتابخوانی. فصلنامه مطالعات راهبردی فرهنگ، 3 (1)، 93ـ116.
یعقوبی­راد، فرزانه؛ کاوسی، اسماعیل؛ رشیدپور، علی (1394). بررسی عوامل موثر بر ارتقای فرهنگ کتابخوانی در میان دانش­آموزان پسر مقطع متوسط منطقه 5 شهر تهران. فصلنامه خانواده و پژوهش، 26، 87-106
References
Barratt-Pugh, C. (2020). The socio-cultural context of literacy learning. In Literacy learning in the early years (pp. 1-26). Routledge.
Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage.
Deckert, G. D. (1982). Sociocultural barriers to the reading habit: The case of Iran. Journal of Reading25(8), 742-749.
Johnson, W. A. (2000). Toward a sociology of reading in classical antiquity. American journal of philology121(4), 593-627.
Marvasti, Amir B. (2004). Qualitative Research in Sociology: An Introduction. Sage Publications, London.
Mhajan, D. Mohajan, H. (2022). Constructivist grounded theory: a new research approach in social science. MPRA Paper No. 114970.
Naji, J., Subramaniam, G., White, G. (2019). “Literature and Culture”. In: New Approaches to Literature for Language Learning. Palgrave Macmillan, Cham.
Nickjoo, M. (1979). A century of struggle for the reform of the Persian script. The Reading Teacher32(8), 926-929.
Obaidullah, M., & Rahman, M. A. (2018). The impact of internet and social media on the habit of reading books: A case study in the southern region of Bangladesh. Studies in English Language and Education5(1), 25-39.
Pearse, N., & Kanyangale, M. (2009). Researching organizational culture using the grounded theory method. Electronic Journal of Business Research Methods7(1), 67-74.
Sabzehei, M. T., & Morqdi, A. (2018). The sociological analysis of the low rate of book reading in Iran. Journal of Organizational Behavior Research3(2-2018), 1-9.
Sayee, I. M. (2023). Effective Social Factors on the Studying Culture. Integrated Journal for Research in Arts and Humanities3(4), 38–42.
Thumala Olave, M. A. (2022). Reading matters: Toward a cultural sociology of reading. In The cultural sociology of reading: The meanings of reading and books across the world (pp. 19-61). Cham: Springer International Publishing.
Yang-Heim, G.Y.A. (2023). “Reading and Cultural Capital”. In: Cultural Perspectives on Indigenous Students’ Reading Performance. Springer, Singapore.
 
سایت های اینترنتی: