مطالعه کیفی عناصر فضاهای شهری از منظر مقولۀ هویت فرهنگی (میدان مطالعه: شهر سنندج)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مردم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه مردم‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه مردم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران

10.22034/scart.2025.143202.1700

چکیده

  پدیدۀ جهانی شدن به دگردیسی بنیادی در هویت فرهنگی مردم جوامع مختلف منجر شده است. گسترش شهرنشینی و فضاهای شهری به مثابه بخشی از این پدیده، به دلیل جامعیت و دسترسی پذیری همگانی، نقش مؤثری در تحکیم نمادهای هویت فرهنگی دارد. سنندج  شهری است با بافتار فرهنگ دیرین که ساکنان آن به احساس تعلق فرهنگی خاصی به آن دارند. هدف این پژوهش، شناخت المان‌های مختلفی مانند معماری، هنرهای تجسمی، نمادهای فرهنگی در فضاهای شهری سنندج می‌باشد که با اتکا بر منظومه ای از رویکردهای نظری نظیر کارکردگرایی، تفسیرگرایی تشریح می شود. روش تحقیق در این پژوهش کیفی، توصیفی-تحلیلی است. گردآوری داده‌های اولیه از طریق مطالعه میدانی، اسنادکتابخانه‌ای و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با استفاده از روش تحلیل محتوا، تحلیل گردیده و مقولات کدهای معنایی از دل داده‌ها استخراج شده است. جامعه آماری شامل جامعه محلی، گردشگران و کارکنان و متولیان بخش‌‌های مختلف اداری، خدماتی و اقامتی هستند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و اصل اشباع نظری با٣٧نفر بود. در تحلیل داده‌ها مضامین در  پنج مقوله اصلی «بعد اجتماعی، اقتصادی، کارکردهای فضاهای شهری، المان‌های شهری و بازنمایی» طبقه‌بندی شده و هفده خرده مقوله نیز از میان مضامین اصلی استخراج گردید. نتایج حاکی از آن است که معماری و فضاهای شهری به عنوان عناصر بنیادین در شکل‌گیری و تقویت هویت فرهنگی جوامع نقش بسزایی دارند. لذا بر اهمیت توجه به ابعاد فرهنگی در طراحی فضاهای شهری تأکید می‌گردد. فضاهای شهری وفرهنگی شهرسنندج دارای اهمیت اجتماعی و فرهنگی که در توسعه پایدارشهری نقش کلیدی ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Qualitative study of urban space elements from the perspective of cultural identity (Field of study: Sanandaj city)

نویسندگان [English]

  • Simin Darvishnori 1
  • Ali Baseri 2
  • Mohammad Hadi Mansourlakoraj 3
1 PhD student of Anthropology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Anthropology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Anthropology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The phenomenon of globalization has led to a fundamental transformation in the cultural identity of people in different societies. The expansion of urbanization and urban spaces, as part of this phenomenon, due to their comprehensiveness and universal accessibility, plays an effective role in consolidating symbols of cultural identity. Sanandaj is a city with an ancient cultural context to which its residents have a special sense of cultural belonging. The aim of this research is to identify various elements such as architecture, visual arts, and cultural symbols in the urban spaces of Sanandaj, which are explained by relying on a set of theoretical approaches such as functionalism and interpretivism. The research method in this research is qualitative, descriptive-analytical. Primary data collection through field study, library documents, and semi-structured interviews was analyzed using the content analysis method, and semantic code categories were extracted from the data. The statistical population includes the local community, tourists, and employees and managers of various administrative, service, and residential sectors, which was 37 people using purposive sampling and the theoretical saturation principle. In data analysis, the themes were classified into five main categories: "social, economic dimensions, functions of urban spaces, urban elements, and representation," and seventeen subcategories were extracted from the main themes. The results indicate that architecture and urban spaces, as fundamental elements, play a significant role in the formation and strengthening of the cultural identity of societies. Therefore, the importance of paying attention to cultural dimensions in the design of urban spaces is emphasized. Urban and cultural spaces in Sanandaj have social and cultural importance that play a key role in sustainable urban development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cultural Identity
  • Urban Elements
  • Urban Space
  • Sanandaj

مراجع

منابع   
آزادارمکی، تقی؛ صدیقی‌کسمایی، مینو (١٣۹۸). تولید فضای شهری بابلسر در دوره‌های قاجار و پهلوی. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 15،  ٥٤.
حبیبی، سیدمحسن (١٣٧٥). از شار تا شهر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد (١٣۸٤). توسعه کالبدی-فضایی شهر سنندج با استفاده ازGIS. سنندج: انتشارات دانشگاه کردستان.
دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی (١٣٩٦). استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد. اندیشه مدیریت، ١(٢)،٩٧-٦٩.
روستاخیز، بهروز؛ آذرشب، عطیه؛ نرسیسیانس، امیلیا (١٣٩۸). دلالت‌های معنایی مصرف قلیان بین زنان بلوچ (مطالعه‌ای کیفی در روستای دامن شهرستان ایرانشهر). زن در توسعه و سیاست، ١٧(٢)، ٣۰١-٢٧٩.
ریوکه‌جفی، آنوک دی کایننگ (١٣٩۹). درآمدی بر انسان‌شناسی شهری. ترجمه علی باصری و محمدطبیب سلطانی­نژاد، تهران: انتشارات سمت.
زیوری‌آرام، طاهره؛ عابدینی، اصغر؛ نقیبی، فریدون؛ جبارپور مهرآباد، فاطمه (١٤۰۰). تحلیل نقش عوامل مؤثر در تولید فضاهای شهری (نمونه موردی: شهرارومیه). پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، 11 (4)، 205-235.
سالنامه آماری استان کردستان (١٣٧٧). انتشارات سازمان برنامه و بودجه استان کردستان.
سالنامه آماری استان کردستان (١٣٧۸). انتشارات سازمان برنامه و بودجه استان کردستان.
طرح جامع توسعه و عمران و حوزه نفوذ سنندج (١٣٦٧). مشاور فرافزا.
عبدالهی، راشین؛ محمدی، اصغر، حقیقتیان، منصور (١٣٩٧). بررسی تأثیر فضای عمومی شهری بر ابعاد رفاه اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 9 (37)، ٥٨-٢٨.
عرفانی، عطاالله؛ عزیزی، وریا (١٣۹٩). بررسی نما و منظر شهری سنندج. فصلنامه علمی تخصصی معماری سبز، ٦ (٣)، 9-19.
فکوهی، ناصر (١٣۸١). تاریخ اندیشه و نظریه­های انسان­شناسی. تهران: نشر نی.
گازرانی، فریدون (١٣٧۸). برنامه‌ریزی توسعه متعادل بخش مرکزی شهر سنندج. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
لطفی، صدیقه؛ محمدی، عبدالحمید (١٣٩١). بررسی ارتباط نمادهای شهری با هویت شهر (نمونه موردی: شهرگنبد کاووس). فصلنامه علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، ٢، ٧٠-٦١.
مجتهدزاده، غلامحسین (١٣٧٦). برنامه‌ریزی شهری در ایران. تهران: انتشارات پیام نور.
مجتهدزاده، غلامحسین (١٣٧۸). زمین شهری و طرح‌های توسعه شهری. مجموعه مقالات همایش زمین و توسعه شهری.
مرکز آمار ایران (١٣٧٧). سرشماری عمومی نفوس و مسکن، نتایج تفصیلی شهرستان سنندج.
مهتا، ویکاس (١٣٩۸). خیابان نمونه اصلی یک فضای عمومی اجتماعی. ترجمه فردین علی‌خواه و شهرزاد فرزین‌پاک، تهران: انتشارات سازمان زیباسازی شهر تهران.
میرزایی، خلیل (١٣٩٣). شیوه‌های عملی مقاله‌نویسی. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
میرگذارلنگرودی، پروین (١٣۹٧). هویت و فرهنگ در فضای شهری؛ تبیین شاخصه‌های هویت‌بخش شهری در فضاهای فرهنگی-هنری چالوس. تهران: گوهر دانش.
هاشمی‌مقدم، امیر (١٣۹۷). انسان‌شناسی گردشگری. تهران: انتشارات مهکامه.
References
Amoiradis, C., Velissariou, E., & Stankova, M. Analysis of Tourism as a Socio-Cultural Phenomenon: Present and Future Consequences. Recent Research Advances in Arts and Social Studies, 26.
Canter, D. (2023). The psychology of place. In Readings on the Psychology of Place (pp. 70-75). Routledge.
Encalada-Abarca, L., Ferreira, C. C., & Rocha, J. (2024). Revisiting city tourism in the longer run: An exploratory analysis based on LBSN data. Current Issues in Tourism, 27(4), 584-599.
Huang, W. J., Li, M., He, J., & Chan, W. K. (2024). Conflicts and interactions in urban tourism: Use of urban public space by residents, tourists, and migrant domestic workers in Hong Kong. Tourism Management, 105, 104960.
Koens, K., & Milano, C. (2024). Urban Tourism Studies: A Transversal Research Agenda 275. Tourism Culture & Communication, 24(4), 275-286.
Jover, J., & Barrero-Rescalvo, M. (2024). When tourism disrupts it all: An approach to the landscapes of touristification. Journal of Urban Affairs, 46(6), 1161-1179.
Lefebvre, H., Kofman, E., & Lebas, E. (1996). Writings on cities. Cambridge, Mass.
Liu, A., Kim, Y. R., & Song, H. (2022). Toward an accurate assessment of tourism economic impact: A systematic literature review. Annals of Tourism Research Empirical Insights, 3(2), 100054.
Matrouk, R. (2024). Exploring the Role of Urban Design Development in Enhancing and Promoting Tourism of Historical Sites: The Case Study of Amman Citadel. Athens Journal of Tourism, 11, 125-146.
Rozman Cafuta, M. (2024). Framing the tourist spatial identity of a city as a tourist product. International Journal of Tourism Cities, 10(1), 39-52.
 Saroyo, P., & Mulyati, G. T. (2015). Analysis of prospect of agro-tourism attractiveness based on location characteristics. Agriculture and Agricultural Science Procedia, 3, 72-77.
 
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار