تحلیل فیلم ماتریکس (1999) با تکیه بر دیدگاه سفر قهرمان جوزف کمبل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/scart.2025.139747.1363

چکیده

جوزف کمبل با توجه به شباهت های ساختاری قصه ها و اساطیر‌ ملل مختلف، الگویی واحد برای قهرمان تمامی داستان ها ترسیم‌ کرد که آن را «سفر قهرمان» نامید. این الگو که 17 مرحله دارد به لحاظ تفاوت فرهنگ‌ها و زمان‌ها دچار تغییر و تحول شده و شماری مراحل آن ممکن است در برخی داستان‌ها و قصه‌ها وجود نداشته باشد اما اساس و بنیاد آن همواره ثابت بوده و شامل سه مرحله اصلی عزیمت، تشرف و بازگشت است. در این مقاله سعی بر آن است تا با روش کیفی و ضمن تحلیل قهرمان فیلم ماتریکس (1999) به این سوال پاسخ داده شود که مراحل سفر قهرمان داستان تا چه اندازه بر این رویکرد منطبق است. این پژوهش از نوع بنیادی بوده و روش گرد آوری داده های آن به شیوه اسنادی و میدانی (مشاهده فیلم) انجام شده است. نتایج بدست آمده نشان می‌دهد که قهرمان فیلم در مرحله عزیمت با هدف پاسخ به این سوال که ماتریکس چیست وارد مرحله عزیمت می‌شود. در مرحله تشرف حقیقت ماتریکس پس از گذراندن آزمون‌ها و موانع مختلف بر قهرمان آشکار می‌شود. وی که اکنون به فردی منجی تبدیل شده در مرحله سوم یا بازگشت به جهان واقعی بر می‌گردد تا سایر انسان های متصل به ماتریکس را رها سازد. شاید کمتر داستانی را بتوان یافت که تمامی مراحل رویکرد کمبل را داشته باشد. اما فیلم ماتریکس در زمره این استثنا ها قرار گرفته و چرخه سفر قهرمان [مراحل 17 گانه] را به صورت کامل و بی هیچ کم و کاستی پشت سر می‌گذارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the film The Matrix (1999) based on Joseph Campbell's hero's journey perspective

نویسندگان [English]

  • Fateme Shahroodi 1
  • Nader Omidvar 2
1 Assistant Professor, Department of Art Research, Faculty of Art, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 M.A. student in Art Research, Department of Art Research, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Considering the structural similarities of stories and myths of different nations, Joseph Campbell drew a single model for the hero of all stories, which he called the "hero's journey". This pattern, which has 17 stages, has undergone changes and transformations in terms of the difference of cultures and times, and the number of its stages may not exist in some stories and tales, but its foundation has always been constant and includes the three main stages of departure, Initiation, and return Stage. In this article, an attempt is made to answer the question with a qualitative method and relying on the hero of the film Matrix (1999), to what extent the stages of the hero's journey are consistent with this approach. This research is of a basic type and the method of data collection was done by documentary and field method (film observation). The obtained results show that the hero of the film enters the departure stage with the aim of answering the question of what is the matrix. In the Initiation stage, the truth of the matrix is revealed to the hero after passing various tests and obstacles. He, who has now become a savior, returns to the real world in the third stage And returns to release other humans connected to the matrix. Perhaps one can find less stories that have all the stages of Campbell's approach. But the Matrix film is among these exceptions and completes the cycle of the hero's journey [17 stages] without any shortcomings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Matrix (1999)
  • science fiction genre
  • The Wachowskis
  • hero's journey
  • Joseph Campbell
منابع
حسین­زاده، ابوالحسن؛ فیاض، ابراهیم؛ نادری، احمد (1402). تحلیل نشانه شناختیِ گفتمانی سینمای سورئالیستی ایران؛ مورد مطالعه: فیلم‌های هامون و خانه ای روی آب. جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 5(2)، 1-18.
خلیلی مقدم، معصومه (1391). نقد فلسفی ماتریکس. پایان­نامه، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء.
 رشیدی­فر، علی (۱۳۹۰). بررسی تطبیقی کهن­الگوی سفر قهرمان در درام کلاسیک مدرن و پست مدرن. پایان­نامه، دانشکده سینما و تئاتر، دانشگاه هنر.
 روتون، کنت نولز (1385). اسطوره‌. ترجمة: ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: انتشارات مرکز.
سمیع­زاده، رضا؛ خجسته گزافزودی، سجاد (1395). تحلیل ساختاری سفر قهرمان در حماسه و عرفان بر اساس نظریة جوزف کمبل. فصلنامة علمی مطالعات زبان و ادبیات غنایی، 6(21)، 56-47.
سیگال، رابرت (1402). اسطوره. ترجمه: احمدرضا تقاء، چاپ چهارم تهران: انتشارات ماهی.
شاهرودی، فاطمه (1400). راهنمای نگارش طرح تحقیق در هنر. تهران: نشر نیل آی و نشر اندیشه احسان.
 فرح، روح­الله (۱۳۹۴). بررسی تحلیلی کهن­الگوی سفر قهرمان در آثار سینمایی ابراهیم حاتمی­کیا. پایان­نامه، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سوره.
- کریمی یونجالی، ثریا؛ محرمی، رامین؛ پناهی، مهین (1400). تحلیل کارکرد اسطوره­ای معدن الدرر شمس‌الدین محمد مرشدی. فصلنامه علمی ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، (63)، 275- 247.
کمبل، جوزف (1385). قهرمان هزار چهره. ترجمه: شادی خسروپناه، چاپ اول، مشهد: نشر گل آفتاب.
 گلمزاری، وجیهه؛ شیخ مهدی، علی (1394). تلفیق تک اسطوره سفر قهرمان و کهن الگوی زن وحشی در انیمیشن ژاپنی شهر اشباح (2001). نشریه نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، (10)، 93-79.
محمدی، جمال؛ دانش­مهر، حسین؛ سبحانی، پرویز (1399). مصرف ایماژهای بدن در میان کاربران اینستاگرام در شهر سنندج. فصلنامه علمی جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 2 (3)، 141-115.
 مکاریک، ایرناریما (1390). دانش­نامه نظریه­های ادبی. ترجمۀ مهاجر، نبوی، تهران: انتشارات آگه.
 ووگلر، کریستوفر (1387). سفر نویسنده. ترجمه محمد گذرآبادی، تهران: انتشارات مینوی خرد.
ویتیلا، استوارت (1390). اسطوره و سینما. ترجمه محمد گذرآبادی، تهران: انتشارات هرمس.
 
References
McCaffery, L. (1991). Storming the Reality Studio: A Casebook of Cyberpunk & Postmodern Science Fiction. Duke University Press.
Sterling, B. (1986). "Preface". Burning Chrome by William Gibson. Harper Collins.