گردشگری حامی فقرا: مرور حوزه های تحقیقی و تئوری‌های برنامه‌ریزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت گردشگری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه مدیریت گردشگری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

10.22034/scart.2024.139766.1371

چکیده

 گفتمان پیرامون گردشگری حامی‌ فقرا‌‌ نشان می‌دهد که گردشگری می‌تواند به طور موثر به عنوان ابزاری برای کاهش فقر در نظر گرفته شود‌‌. دیدگاه‌های آکادمیک در مورد رابطه فقر و گردشگری در نیم قرن گذشته بسیار متفاوت بوده و بین دانشگاهیان در مورد ارتباط نظری بین گردشگری و فقرزدایی ابهاماتی وجود دارد. تئوری‌های رایج در زمینه گردشگری حامی‌فقرا چیست؟ گردشگری حامی‌فقرا و اثربخشی آن همواره با تعدد تئوری‌ها و تضاد دیدگاه‌ها مواجه بوده است که هدف اصلی مقاله ایجاد پل ارتباطی بین مفاهیم گردشگری و فقر با کاوش در روابط نظری و مبتنی بر تئوری است‌‌. در واقع این پژوهش می‌کوشد درک مناسب و اصولی از ماهیت گردشگری فقرا و جمع بندی دیدگاه های موجود در آن ارائه دهد که همین امر می‌تواند خلا موجود در زمینه برنامه‌ریزی این حوزه را پوشش دهد.  بر اساس بررسی ادبیات پژوهش، منشأ و رویکردهای گردشگری حامی‌فقرا نیاز به تحلیل بیشتر دارند. با استفاده از مدل پریسما 200 مقاله منتشر شده در حوزه گردشگری حامی‌فقرا در پایگاه های داده وب اف ساینس و اسکوپوس برای مرور نظاممند (سیستماتیک)انتخاب شد. حوزه‌های رایج در مطالعات گردشگری حامی‌فقرا و رویکردهای برنامه‌ریزی دخیل در آن شناسایی شده و رویکردهای عمده شامل رویکردهای مشارکتی، پایداری، مبتنی بر جامعه، ذینفعان و شبکه بازیگران می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد که عموما شاهد نوعی هم پوشانی در رویکردهای مرتبط هستیم. با افزایش شناخت از ماهیت گردشگری حامی‌فقرا رویکردهای برنامه‌ریزی نیز در حال تکامل و متنوع شدن هستند. به طور کلی، نتیجه حاصل از پژوهش، ترکیبی از رویکردهای برنامه‌ریزی برای درک و پیاده سازی یک سیستم حامی‌فقرا در برنامه‌ریزی را لازم می‌داند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Pro-poor tourism: A review of research areas and planning theories

نویسندگان [English]

  • Boshra Mohajer 1
  • Sareh Pourjahan 2
  • Salar Kuhzadi 3
1 PhD student in Tourism Management, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
2 PhD student, Tourism Management, Department , Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Tourism, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
چکیده [English]

The discourse about pro-poor tourism shows that tourism can be effectively considered as a tool to reduce poverty. Academic views on the relationship between poverty and tourism have been very different in the last half century and there are ambiguities among academics about the theoretical relationship between tourism and poverty alleviation. What are the common theories in the field of pro-poor tourism? Tourism supporting the poor and its effectiveness has always been faced with the multiplicity of theories and conflicting views, and the main purpose of the article is to create a bridge between the concepts of tourism and poverty by exploring theoretical and theory-based relationships. In fact, this research tries to provide a proper and principled understanding of the nature of tourism of the poor and summarize the views in it, which can cover the gap in the field of planning in this area. Based on the review of research literature, the origin and approaches of pro-poor tourism need further analysis. Using Prisma model, 200 articles published in the field of pro-poor tourism in Web of Science and Scopus databases were selected for systematic review. The common areas in pro-poor tourism studies and the planning approaches involved in this sphere have been identified and the major approaches include participatory, sustainable, community-based, stakeholder and actor network approaches. The results show that we generally see some kind of overlap in related approaches. With increasing awareness of the nature of pro-poor tourism, planning approaches are also evolving and diversifying. In general, the result of the research considers a combination of planning approaches necessary to understand and implement a pro-poor system in planning.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pro-poor tourism
  • theory
  • planning
  • systematic review

مراجع

منابع
امامی، سیده فاطمه؛ دربان آستانه، علیرضا؛ رضوانی، محمد رضا و قدیری، مجتبی (1400). تبیین نقش مولفه‌های موثر بر توسعه گردشگری اجتماع محور (مطالعه موردی: روستاهای استان گیلان. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10 (36). 1-27.
آثار، شکرالله؛ جلال­پور. شیلا؛ ایوبی، فاطمه، رحمانی؛ محمدرضا و رضائیان، محسن (۱۳۹۵). پریزما؛ موارد ترجیحی در گزارش مقالات مروری منظم و فراتحلیل. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، ۱۵ (۱) :۶۸-۸۰
اجلالی، پرویز؛ عسگری، علی و رفیعیان، مجتبی (1394). نظریه برنامه‌ریزی: دیدگاه‌های سنتی و جدید. تهران: نشر آگه.
رضاقلی­زاده، مهدیه (1395). بررسی تاثیر گردشگری بر مثلث فقر، نابرابری و رشد اقتصادی. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال 11 (36)، 125-160.
رضوانی، محمدرضا؛ بدری، سید علی و ترابی، ذبیح­الله (1397). موانع تحقق طبیعت گردی حامی‌فقرا (مورد مطالعه: روستاهای منتخب شرق استان سمنان(. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 7 (26)، 28-51.
زارعی، عظیم؛ مدرسی، میثم و فلاحی، آزاده (1400). شناسایی و مدل‌سازی موانع عملیاتی گردشگری اجتماع‌محور ایران. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 10 (37)، 185- 205.
زندی، ابتهال (1399). گردشگری حامی‌فقرا با رویکرد انتقادی. گردشگری فرهنگ، 2 (1)، 21-32.
زندی، ابتهال ( 1389 ). تأثیر اشتغال بر کاهش فقر در دو بخش خدمات گردشگری و بیمارستانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
شفیعی، ساناز؛ رجب­زاده قطری، علی؛ حسن­زاده. علیرضا و جهانیان، سعید (1399). مقاصد گردشگری هوشمند: مرور سیستماتیک تحقیقات با استفاده از رویکرد قیف پارادایم. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 15 (49)، 33-62.
شکوری، علی؛ بهرامی، شقایق ( 1393 ). مطالعه تأثیر گردشگری روستایی بر کاهش فقر از منظر معیشت پایدار: مورد روستاهای قلعه نو و کلین شهرستان ری. توسعه روستایی، 6 (1)، 1-24.
صادقی جقه، سعید ( 1385 ). بررسی رابطه میان گسترش پدیده گردشگری و کاهش فقر (مطالعه مقایسه‌ای در شهرهای هریس و کلیبر آذربایجان شرقی در سالهای 1379 تا 1384). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
فاضلی، شهرام؛ ادهمی، عبدالرضا و نوروزی، فیض­الله (1402). بررسی جامعه­شناختیِ عوامل مؤثّر بر مشارکت اجتماعی (مورد مطالعه: شهرستان های جوانرود و روانسر).  جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 5 (3)، 203-219.
قاسمی، یارمحمد؛ منصوری­مقدم، منصور و مفاخری باشماق، جمیل (1399). تاثیرات فرهنگی گردشگری برجامعه میزبان (منطقه هورامان استان کردستان).  جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 2 (1)، 128-152.
محمدی، محمدعلی؛ ودادهیر، ابوعلی؛ سیفی، علیرضا؛ مشتاق، روشنک (1391). فراتحلیل مطالعات فقر در ایران. فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، 12 (45)، 7-48.
نیکخو، بهمن؛ جعفری­نیا، سعید؛ حسن­پور، اکبر و عباسیان، حسین (1397). تدوین مدل عوامل موثر بر سکوت سازمانی با استفاده از رویکرد ترکیبی. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 17 (41)، 137-160.
References
Alkire, S., & Santos, M. E. (2013). A multidimensional approach: Poverty measurement & beyond. Social indicators research, 112(2), 239-257.
Arnstein, S.R. (1969) A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35 (4), 216–224.
Asar, S. H., Jalalpour, S. H., Ayoubi, F., Rahmani, M. R., & Rezaeian, M. (2016). PRISMA; preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences, 15(1), 68-80. (In Persian)
Ashley, C & Roe, D. (2002). Making tourism work for the poor: Strategies and challenges in southern Africa. Development Southern Africa, 19 (1), 61–82.
Bond, P. (2006). Global governance campaigning and MDGs: From top-down to bottomup anti-poverty work. Third World Quarterly, 27 (2), 339–354.
Burns, P. M. (2004). Tourism planning: A third way? Annals of Tourism Research, 31(1), 24-43.
Butler, R. (1990). Alternative tourism: Pious hope or Trojan horse? Journal of Travel Research, 28(3), 40-45
Çetin, Z. Ö., & Özgür, H. (2012). A Critical Theoretical Evaluation on Pro-Poor Tourism and Poverty Alleaviation, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 115-133.
Clancy, M. (1999). Tourism and development: Evidence from Mexico. Annals of Tourism Research, 1(26), 1-20.
Dann, G. (2002). The tourist as a metaphor of the social world. Cabi.
Dimoska T. (2008). Experience in southern Africa. International Journal of Tourism Research, 3 (2), 407-427.
Ejlali, P., Asgari, A., Rafiyan, M. (2016), "Planning Theory: Traditional and New Perspectives". Agah Publications, 6th edition. (In Persian)
Emami, S., Astaneh, A., Rezvani, M., Ghadiri, M. (2021). Journal of Tourism Planning and Development, 10(36), 1-27. (In Persian)
Fagbolu, O. D. (2022). Implications of the inclusive Pro-poor tourism planning in Uganda for strategic planning for community-based tourism development in Nigeria. In Prospects and Challenges of Community-Based Tourism and Changing Demographics (pp. 30-55). IGI Global.
Goodwin, H. (2006). Community-based tourism: Failing to deliver? Brighton: Institute of Development Studies.
Gray, B., (1990). Collaborating: Finding Common Ground for Multiparty Problems. San Francisco: Jossey-Bass.
Hall, C. (2007). Pro-poor Tourism: Who Benefits? Perspectives on Tourism and Poverty Reduction. Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications.
Harrison, D. (2008). Pro-poor tourism: A critique. Third world quarterly, 29(5), 851-868.
Harrison, D. (2015). Pro-poor Tourism: Is There Value Beyond ‘Whose’ Rhetoric? Tourism Recreation Research, 34(2), 200-202.
Hazra, S., Fletcher, J., & Wilkes, K. (2017). An evaluation of power relationships among stakeholders in the tourism industry networks of Agra, India. Current Issues in Tourism, 20(3), 278-294.
Hu, K., Wu, H., Qi, K., Yu, J., Yang, S., Yu, T., Zheng, J., & Liu, B. (2018). A domain keyword analysis approach extending Term Frequency-Keyword Active Index with Google Word2Vec model. Scientometrics, 114(3), 1031–1068.
Jamal, T. and Getz, D. (1995) Collaboration theory and community tourism planning. Annals of Tourism Research, 22 (1), 186–204.
Lin, T. (2007). Tourism for pro-poor and sustainable growth: Economic analysis of tourism projects.
Luoma‐aho, V., & Paloviita, A. (2010). Actor‐networking stakeholder theory for today's corporate communications. Corporate Communications: An International Journal, 15(1), 49-67.
Manyara, G., & Jones, E. (2007). Community-based enterprise development in Kenya: An exploration of their potential as avenues of poverty reduction. Journal of Sustainable Tourism, 15(6), 628– 644
McCann, J. (1983). Design Guidelines for Social Problem-Solving Interventions. Journal of Applied Behavioral Science, 19:177-189.
Mowforth, M., & Munt, I. (2016). Tourism and sustainability: Development, globalisation and new tourism in the third world (4 ed.). London and New York: Routledge.
Musavengane, R., Siakwah, P., & Leonard, L. (2019). “Does the poor matter” in pro-poor driven sub-Saharan African cities? towards progressive and inclusive pro-poor tourism. International Journal of Tourism Cities, 5(3), 392-411.
Nair, S., & Sagaran, S. (2017). Poverty in Malaysia: Need for a paradigm shift. Institutions and Economies, 95-123.
Nguyen, T. Q. T., Young, T., Johnson, P., & Wearing, S. (2019). Conceptualising networks in sustainable tourism development. Tourism Management Perspectives, 32, 100575.
Nik Khoo, B., Hassan Pour, A., Jafari Niya, S. and Abbasiyan, H. (2018). A Systematic Review on the Workaholism Researches. Strategic Studies on Youth and Sports, 17(40), 75-103. (In Persian).
Okazaki, E. (2008). A community-based tourism model: Its conception and use. Journal of sustainable tourism, 16(5), 511-529.
Rezvani, M. R., Badri, S. A., & Torabi, Z. A. (2018). Barriers to the Realization of Pro-poorNature-based Tourism (Case Study: Selected Villages in the East of Semnan Province). Journal of Tourism Planning and Development, 7(26), 28-51. (In Persian)
Roe, D. (2001). Pro-poor tourism: Harnessing the world’s largest industry for the world’s poor. World Summit on Sustainable Development. International Institute for Environment and Development.
Roe, D., Ashley, C., Page, S., and Meyer, D. (2004). Tourism and the Poor: Analysing and Interpreting Tourism Statistics from a Poverty Perspective, PPT Working Paper No.16, London.
Saayman, M., & Giampiccoli, A. (2016). Community-based and pro-poor tourism: Initial assessment of their relation to community development. European Journal of Tourism Research, 12, 145-190.
Scheyvens, R. (2011). Tourism and poverty. New York: Routledge.
Shafiee, S., Rajabzadeh Ghatari, A., Hasanzadeh, A., & Jahanyan, S. (2020). Smart Tourism Destinations:A Systematic Review of Research Using the Paradigm Funnel Approach. Tourism Management Studies, 15(49), 33-62. (In Persian)
Sharma, M., Mohapatra, G., & Giri, A. K. (2022). Is tourism pro-poor in India? An empirical investigation using ARDL approach. Journal of Economic and Administrative Sciences, 38(4), 602-618.
Stone, L. S., & Stone, T. M. (2011). Community-based tourism enterprises: challenges and prospects for community participation; Khama Rhino Sanctuary Trust, Botswana. Journal of Sustainable Tourism, 19(1), 97-114.
Torres, R., & Momsen, J. H. (2004). Challenges and potential for linking tourism and agriculture to achieve pro-poor tourism objectives. Progress in  Development Studies, 4(4), 294–318.
United Nation World Tourism Organization (UNWTO) (2006). Poverty alleviation through Tourism, World Tourism Organization, Madrid, Spain.
United Nation World Tourism Organization (UNWTO) (2007). Tourism will contribute to solutions for global climate change and poverty challenges, Press release, UNWTO Press and Communications Department, March 8, Berlin/Madrid.
Van der Duim, R. (2007). Tourismscapes an actor-network perspective. Annals of Tourism Research, 34(4), 961–976.
Voeten, J‌., De Haan, J‌., De Groot, G‌., & Roome, N‌‌. (2015) ‌‌. Understanding responsible innovation in small producers’ clusters in Vietnam through actor-network theory‌‌. The European Journal of Development Research, 27(2), 289-307‌.
Wen, S., Cai, X., & Li, J. (2021). Pro-poor tourism and local practices: An empirical study of an autonomous county in China. Sage Open, 11(2), 21582440211022740.
Williamson, J. (2004). A short history of the Washington Consensus. Paper presented at the Forum Barcelona 2004 conference “From the Washington Consensus towards a new global governance”, Barcelona, Spain.
Yu, L., Wang, G., & Marcouiller, D. W. (2019). A scientometric review of pro-poor tourism research: Visualization and analysis. Tourism Management Perspectives, 30, 75-88.
Zandi, E. (2020). A Critical Approach to Pro-Poor Tourism. Tourism of Culture, 1(2), 21-32. (In Persian)
Zarei, A., Modarresi, M., Fallahi, A. (2021).  Identifying and modeling operational barriers to community-based tourism in Iran. Journal of Tourism Planning and Development, 10(37), 185-205. (In Persian)

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار