تحلیل واسازی بازنمایی زن در ضرب‌المثل‌های فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، گیلان، ایران

10.22034/scart.2024.139554.1343

چکیده

ضرب‌المثل‌ها در مقام بخشی از سنت شفاهی فرهنگ عامه و رسوب‌گاه‌های فرهنگ حاکی از واقعیت‌های اجتماعی بسیاری از جمله زنان هستند که مورد بازنمایی قرار می‌گیرند. پژوهش حاضر به‌دنبال آن است که با روش واسازی به ساختار فکری و ایدئولوژی حاکم بر این ضرب‌المثل‌ها دست یابد. از حدود 50000 ضرب‌المثل موجود در کتاب امثال و حکم دهخدا حدود 100 ضرب‌المثل به‌عنوان جامعه آماری این پژوهش انتخاب می‌شوند که 20 ضرب‌المثل آن به زنان اختصاص داشته و نمونه‌های پژوهش حاضر هستند. تحلیل واسازی با روش هشت مرحله‌ای دیوید بوژه انجام می‌شود که عبارتند از: جست‌وجوی تقابل‌های دوتایی، بازتفسیر سلسله‌مراتب، صداهای معترض، سویه دیگر روایت، نفی پی‌رنگ، یافتن استثناء، خوانش بین خطوط، سامان‌دهی مجدد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در تمامی ضرب‌المثل‌ها، تقابل دوگانه زن/ مرد تقابل ثابت است و در همه آن‌ها مرد جایگاهی فرادست و زن فرودست است. صدای غایب متن صدای زنان و پی‌رنگ مسلط تراژدی است. سویه دیگر روایت وجود ردپاهای ناقض روایت مسلط در درون متن است که به زنان فرودست امکان مقاومت خاموش در برابر قاعده حاکم مردسالاری می‌دهد. در نتیجه، بازروایت‌گری روایت مسلط مردسالاری از طریق واژگون‌سازی سلسله‌مراتب دوگانه حاکم بر متن باعث تغییر پی‌رنگ به کمدی می‌گردد تا زنان جایگاهی متفاوت در روایت‌گری مجدد یابند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the deconstruction of woman's representation in Persian proverbs

نویسندگان [English]

  • Omid Momtaz 1
  • Hadi Noori 2
  • Hasan Chavoshian 3
1 PhD in Cultural Sociology, Social Science department, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Associate Professor of Social Sciences Department, Social Science department, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
3 Associate Professor of Social Sciences Department, Social Science department, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

Proverbs, as part of the oral tradition of popular culture and deposits of culture, indicate many social realities, including women, which are represented. The current research seeks to achieve the intellectual structure and ideology governing these proverbs through the method of deconstruction. Out of about 50,000 proverbs in Dehkhoda's Amsaal-o-Hekam, about 100 proverbs are selected as the statistical population, of which 20 proverbs are dedicated to women and are the samples of the present study. The analysis of deconstruction is done with David Boje’s eight-step method, which includes: searching for dichotomous oppositions, reinterpreting hierarchies, protesting voices, the other side of the account, the negation of plot, finding exceptions, reading between the lines, and rearranging. The findings show that in all the proverbs, the dichotomous opposition of woman/man is a fixed opposition and in all of them, men are superior and women are inferior. The absent voice of the text is the voice of women and the dominant plot is tragedy. The other side of the account is the presence of violating traces of the dominant narrative within the text, which gives subordinate women the possibility of silent resistance against the ruling rule of patriarchy. As a result, reaccounting the dominant patriarchal account through the overturning of the dichotomous hierarchy ruling the text causes a change in plot to comedy so that women find a different place in the reaccouting.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Culture
  • Deconstruction
  • Proverb
  • Woman
  • Representation"

مراجع

منابع
آزاد ارمکی، تقی؛ ترکارانی، مجتبی و حق­ندری، ایرج (1392). تحلیل کیفی نگرش توسعه‌ای در ادبیات عامیانه: با تأکید بر ضرب­المثل­های لری. جامعه­شناسی نهادهای اجتماعی، 1 (1)، 92، 34-9.
اعتضادی، شیدا (1388). نظری بر نظام حقوقی و مدنی زن در ایران باستان. مجله فرهنگ، 70، 68-47.
ام­بوژه، دیوید (1380). تحلیل واسازی. رسانه، 1، 99-79.
امین­الرعایا، پروین؛ شریفی، شهلا؛ الیاسی، محمود (1393). بررسی ویژگی‌های منتسب به زنان در ضرب­المثل­های فارسی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 12 (34)، 120-89.
پشوتنی­زاده، آزاده (1400). ضرب‌المثل‌های دَری بهدینی زرتشتیان ایران و تأثیر آن بر نقشمایه­های هنر زرتشتی‌دوزی. جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 3 (4)، 87-61.
خاتمی، محمود (1386). دریدا و ساختارشکنی. فصلنامه فلسفی، عرفانی و ادبی اشراق، 4 و 5، 223-214.
دریدا، ژاک (1390). درباره گراماتولوژی. ترجمه: مهدی پارسا، تهران: رخداد نو.
دهخدا، علی اکبر (1388). امثال و حکم. جلد اول، پانزدهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
دهخدا، علی اکبر (1388). امثال و حکم. جلد دوم، پانزدهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
دهخدا، علی اکبر (1388). امثال و حکم. جلد سوم، پانزدهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
دهخدا، علی اکبر (1388). امثال و حکم. جلد چهارم، پانزدهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
روح الامینی، محمود (1382). گرد شهر با چراغ در مبانی انسان شناسی. تهران: نشر عطار.
سیپک، پیری (1384). ادبیات فولکور ایران. تهران: انتشارات سروش.
سیدمن، استیون (1388). کشاکش آرا در جامعه­شناسی. ترجمه: هادی جلیلی، نشر نی.
صادقی­منش، علی؛ علوی­مقدم، مهیار؛ استاجی، ابراهیم (1396). بررسی همسنج جایگاه زن در ضرب­المثل­های امثال و حکم و فرهنگ ضرب­المثل­های آکسفورد بر بنیاد دیدگاه­های روان­شناختی آلفرد آدلر و اریک برن. فرهنگ و ادبیات عامه، 5 (17)، 70-47.
فرصتی جویباری، رضا؛ نبئی، مینا (1392). بررسی جایگاه زنان در امثال و حکم فارسی با رویکرد جامعه­شناسی. تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، 5 (16)، 176-145.
کریمی، جلیل؛ قلی­پور، سیاوش؛ علیمرادی، زینب (1399). بازنمایی هویت زن در ضرب‌المثل‌های لکی. جامعه­شناسی فرهنگ و هنر، 2 (4)،: 88-65.
موحدی، مجید؛ عسکری چاوردی، محمد جواد؛ یادعلی، زهرا (1391). تحلیلی جامعه­شناختی از ضرب­المثل­های زنانه در شهرستان لامرد استان فارس. زن در فرهنگ و هنر، 4 (2)،120-101.
نوریس، کریستوفر (1388). شالوده شکنی. ترجمه پیام یزدانجو، چاپ دوم، نشر مرکز.
 
References
Abou-Zaid A. S.  (2013). The U.S. Folklore, Proverbs, and Economic Behavior. ECONOMICS & SOCIOLOGY, 2 (6), pp 126-134.
Abrams, M. H. (2005). A Glossary of Literary Terms. 8th ed. Thomson Wadsworth.
Bennington. G. (1993). JACQUES DERRIDA, The University of Chicago Press, USA.
Bressler, Charles, (1994). Literary Criticism: An Introduction to Theory and Practice. Prentice-Hall Inc.
Derrida, J. (1990). Some Statements and Truisms about Neo-Logisms, Newisms, Postisms, Parasitisms, and other Small Seismisms, trans. Anne Tomiche, in The States of ‘Theory’: History, Art and Critical Discourse, ed. David Carroll, Columbia University Press.
Derrida, J. (1991). Letter to a Japanese Friend, trans. David Wood and Andrew Benjamin, in A Derrida Reader: Between the Blinds, ed. Peggy Kamuf, Harvester.
Derrida, J. (1995). Points: Interviews, 1974-1994, Stanford University Press.
Godfrey H. (2011). A Sociological Interpretation of Proverbs: The Wisdom of Care and Social Responsibility. A Challenge to the Evangelical Church. The South African Baptist Theological Journal, 20 (6), pp 52-59.
Granbom-Herranen L. (2010). women’s place in Finnish proverbs from childhood. Folklore 46, pp 95-110.
Mekusi, B. (2007). WORLD And Woe: A Sociological Reading of Proverbs as an Enduring Therapy Among The Yorubas, AFRICAN JOURNAL OF INDIGENOUS KNOWLEDGE SYSTEMS 6 (1), pp 26-36.
Nikolaeva O.V. & Yakovleva E. A. (2015). The Pragmatics of Chinese Proverb Quoting in the English and the Russian-Language Mass Media of PRC. Asian Social Science, 11 (15), pp 211-20.
Sarup, Madan (1996). Identity, Culture and the Postmodern World, Edinburgh: Edinburgh University Press.
Syzdykov K. (2014). Contrastive Studies on Proverbs. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 136, pp 318-321.
Vosoughi M. & Abdollahi A.  (2013). A Sociological Study of the Culture of Development in Hawrami Proverbs.  IAU International Journal of Social Sciences 3 (3), pp 23-30.
Wahyuni N. S. (2019). Local Wisdom in Sumbawa’s Proverb, Indonesia. European journal of behavioral sciences, 2 (1),  pp 1-5.
Williams, R. (1976). Keywords: A vocabulary of culture and society, Fontana.
Zhao, W. (2012). An Analysis of Social Proverbs from the Perspective of Cultural Semiotics, Theory and Practice in Language Studies, 2(10), pp 2073-2080.
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار