مطالعۀ کیفی گونه های زبان نمایشی در منظومه های داستانی کلاسیک (مطالعه موردی: پنج گنج نظامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، جامعه شناسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/scart.2026.141198.1517

چکیده

منظومه‌های داستانی گونه‌ای از انواع ادبی در تاریخ ادبیات این مرز و بوم هستند که دارای مضامین و محتوای گوناگونی بوده‌اند. نظامی گنجوی نیز یکی از منظومه‌سرایان بوده است که اگرچه آغاز گر این نوع ادبی نیست اما بی‌شک کسی است که منظومه داستانی را به اوج خود رساند و خمسه یا پنج‌گنج او تجلی‌گاه این تلاش است. اگرچه منظومه‌های داستانی متفاوت از نمایش و نمایش‌نامه هستند اما شباهت‌هایی نیز با هم دارند که خود بستر مناسبی برای یافتن همانندی‌هاست. با اینکه نظامی نمایش‌نامه‌نویس نبوده، اما می‌توان برخی از جنبه‌های نمایشی از جمله زبان نمایشی را در آثار او مشاهده کرد. این پژوهشی با اتکا بر رروشی تحلیلی_توصیفی به مطالعه گونه‌های زبان نمایشی در این اثر پرداخته است و به‌شیوۀ نمونه‌گیری نظری ـ هدفمند قطعاتی از آن را انتخاب و تحلیل نموده است. کوشش شده است که پنج‌گنج از جنبه زبان نمایشی مطالعه شود و انواع زبان نمایشی در این منظومه‌ها استخراج گردد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که نظامی انواع زبان نمایشی را در پنج گنج به کار برده است. میتوان چنین استدلال کرد که نظامی یک شاعر داستان‌سرا بوده و در داستان بر خلاف نمایش تمام جنبه های سمعی و بصری به زبان منتقل می شود. او تمام تلاش خود را برای استفاده از تمام ظرفیت های زبان ،آنهم در راستای قصه گویی به کار برده است و به همین دلیل است که انواع زبان نمایشی در منظومه‌های او قابل مشاهده است که نظامی از این گفتار های نمایشی در جهت ملموس تر کردن داستان بهره جسته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Qualitative study of dramatic language types in classical narrative systems (Case study: Nezami's Panj Ganj)

نویسندگان [English]

  • Leila Zandi 1
  • Khadijeh Hajian 2
1 M.A. of sociology, Shahed University, Tehran, Iran
2 Assistant professor, Department of Persian Language and Literature, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Narrative poems are a type of literary genre in the history of literature in this region, which have different themes and content. Nizami Ganjavi has also been one of the poets who, although he is not the initiator of this type of literature, is undoubtedly the one who brought the story poem to its peak, and his Khamsa or Panj Ganj is the manifestation of this admirable effort. Although narrative systems are different from plays and dramas, they also have similarities, which is a suitable platform for finding similarities, even though Nizami was not a playwright, but some aspects of drama, including dramatic language, can be seen in his works. In this article, an attempt has been made to examine his five treasures from the aspect of dramatic language and extract the types of dramatic language in these systems. The results of this research show that Nizami has used various types of dramatic language in five treasures. The method of this research article is analytical-descriptive and the method of collecting information in it is done in the form of a library. The method of this research article is analytical-descriptive and the method of collecting information in it is done in the form of a library.

کلیدواژه‌ها [English]

  • military
  • five treasures
  • drama
  • dramatic language