تحلیل انتقادی گفتمان مردانگی هژمونیک در رمان کُردی (مورد مطالعه: حصار و سگ‌های پدرم از شیرزاد حسن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجه، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

10.22034/scart.2025.140048.1405

چکیده

مردانگی هژمونیک، اصطلاح ابداع ­شده توسط کانل، نظریه­ پرداز حوزۀ مطالعات جنسیت، اشاره دارد به آن دسته از ایماژها، فانتزی­ها و ایدئال­های راجع به مردانگی که دایماً به ­میانجی مکانیسم ­ها و ساختارهای جامعۀ مردسالار بازتولید می­ شوند. این ایماژها و فانتزی­ها غالباً در متون ادبی و هنری به اَشکال پنهان و آشکار بازنمود می­ یابند. پژوهش حاضر در پی تحلیل انتقادی گفتمان مردانگیِ هژمونیک در رمان کُردی است و حصار و سگ­های پدرم، اثر شیرزاد حسن، رمان­ نویس نامدار کُرد، را به عنوان نمونۀ مورد مطالعه انتخاب کرده است. این رمان، مطابق روش تحلیل انتقادیِ گفتمانِ فرکلاف، در سه سطح تحلیل شده است: توصیف متن (آشکارسازی گزاره ­ها و مواضع ایدئولوژیک متن)، تفسیر (تعامل بین متن و زمینه) و تبیین (تأثیر متقابل ساختارها و گفتمان). نتایج پژوهش نشان می ­دهد که این اثر، در سطح نخست، با این ­همان­ کردن مردانگی با عقل و توانمندی و تسلط، توصیف گر مواضع مردسالارانه جامعه سنتی است؛ سپس، در سطح دوم، این مواضع متنیِ ایدئولوژیک به ­شکلی پیچیده به ساختار عشیره ­ای جامعه پیوند می ­خورند و بین شیوۀ معیشتی جامعۀ شبه ­فئودالی و معنای مردانگی پیوند برقرار می ­شود؛ در نهایت، در سطح سوم، آشکار می ­شود که گفتمان مردانگیِ هژمونیک، خود، به امری ساختمند بدل شده است که هر گونه مقاومت علیه آن درواقع مقاومت علیه کل سنن و آداب و میراث تاریخی اجتماع است.  

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A critical analysis of hegemonic masculinity discourse in Kurdish novels (Case study: My Father's Fence and Dogs by Shirzad Hassan)

نویسنده [English]

  • Maryam Salahshoor
Assistant professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Hegemonic masculinity, a term coined by Connell, a theorist in the field of gender studies, refers to those images, fantasies, and ideals about masculinity that are constantly reproduced through the mechanisms and structures of patriarchal society. These images and fantasies are often represented in literary and artistic texts in hidden and overt forms. The present study seeks to critically analyze the discourse of hegemonic masculinity in a Kurdish novel and has chosen The Fence and My Father's Dogs, by Shirzad Hassan, a famous Kurdish novelist, as the case study. This novel, according to Fairclough's critical discourse analysis method, has been analyzed at three levels: text description (revealing the ideological propositions and positions of the text), interpretation (interaction between text and context), and explanation (interaction of structures and discourse). The results of the research show that, at the first level, this work describes the patriarchal positions of traditional society by identifying masculinity with reason, ability, and dominance; then, at the second level, these ideological textual positions are intricately linked to the tribal structure of society, and a link is established between the livelihood of the quasi-feudal society and the meaning of masculinity; finally, at the third level, it becomes clear that the discourse of hegemonic masculinity has itself become a structural matter, and any resistance against it is actually resistance against the entire traditions, customs, and historical heritage of society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hegemonic masculinity
  • discourse
  • novel
  • tribal structure
  • resistance
آبوت، پاملا؛ والاس، کلر (1393). فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمه منیژه نجم­عراقی، تهران: نشر نی.
اعزازی، شهلا (1380). خشونت خانوادگی یا زنان کتک­خورده. تهران : نشر سالی.
اعزازی، شهلا (1383). ساختار جامعه و خشونت علیه زنان. فصلنامه رفاه اجتماعی، 4 (14)، 47-84 .
بیسلی، کریس (1385). چیستی فمینیسم. ترجمه محمد رضا زمردی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
پشابادی، یدالله؛ دادخواه، حسن (1396). بررسی و تحلیل اندیشه‌های شیرزاد حسن (بر اساس  منتخب آثار داستانی وی). پژوهشنامة ادبیات کردی، 3 (4)، 58- 39.
پیشگاهی­فرد، زهرا (1389). نظریّه‌های فرهنگی فمینیسم و دلالت‌های بر جامعة ایران. زن در فرهنگ و هنر، 1 (3)، 132- 109.
حسن، شیرزاد (1393). حصار و سگ‌های پدرم. ترجمة مریوان حلبچه‌ای، تهران: انتشارات نیما.
رابینز، روت (1389). فمینیسم‌های ادبی. ترجمه احمد ابومحبوب، تهران: نشر فراز.
رضوانی، محسن (تیر1382). فمینیسم. مجله معرفت، 67، 30-43.
شریفی، نفیسه؛ نرسیسیانس، امیلیا (1400). زنانگی و برساخت ایدئال­های مردانه: مطالعه­ای در میان مردان متولد دهه 1370 در تهران. زن در توسعه و سیاست، 19(2 )، 329-349.
صادقی فسایی، سهیلا؛ لاریجانی، مهسا (1392). آزار جنسی در محیط کار تهدیدی بر امنیت اجتماعی. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 7 (2)، 87-111.
طالب­پور، اکبر؛ کریمی­فر، نرمین (1398). مطالعه تطبیقی خشونت علیه زنان در مناطق کردنشین ایران و عراق. مطالعات اجتماعی – روانشناختی زنان، 17 (4)، 131- 162.
کریم مجاور، رضا (1395). شیرزاد حسن در یک نگاه. تهران: نشر افراز.
محبی، سیده فاطمه (1380)، آسیب­شناسی اجتماعی زنان 3 (خشونت علیه زنان). فصلنامه مطالعه راهبردی زنان، 4 (14)، 6-19.
مشیرزاده، حمیرا (1385). از جنبش تا نظریّه‌ اجتماعی، تهران: انتشارات نشر پژوهش.
هام، مگی (1382). فرهنگ نظریه‌های فمینیستی. ترجمه نوشین احمدی خراسانی و دیگران، تهران: نشر توسعه.
 
References
Connell, Raewyn & Messerschmidt James W. (2005). Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept. Gender & Society, 19 (6): 829-859.
Fairclough, Norman (1995). Critical Discourse Analysis. Boston: Addison Wesley.
Paechter, C. (2018). Rethinking the possibilities for hegemonic femininity: Exploring a Gramscian framework. Women's Studies International Forum, 68: 121-128.