در مسیر کوهستان: خوانش پسااستعماری سفرنامه‌های هِنری‌ راولینسون در کُردستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.22034/scart.2025.141678.1562

چکیده

سفرنامه‌ها متونی مهم هستند که در حکم الواح باستانی عمل می کنند و همزمان نوعی پراکتیس گفتمانی نویسندگان در حرفه‌های مختلف به حساب می آیند. خوانش پسااستعماری بر آن است که فرا رفتن از توصیف و توضیح این متون امری ضروری است. زیرا این متون در سطح ساختاری و فردی، هستی خود را از واقعیت‌ اجتماعی دوران خلق خود گرفته‌اند و در نتیجه به وجوه گفتمانی عصر خود آلوده‌اند. بدین ترتیب، مقاله پیشِ رو در چارچوب تحلیل متن، به کمک منظومه‌ای از مفاهیم نظری و روش شناختی برگرفته از حوزه مطالعات پسااستعماری، دو سفرنامه هنری کرِزیک راولینسون (سفرنامه تبریز و سفرنامه گذر از زهاب به خوزستان) را تحلیل کرده است. بر اساس این تحلیل، راولینسون منظومه‌ای گفتمانی را شکل می‌دهد که عناصر اصلی آن حول دال مرکزی جهان غرب مفصل‌بندی شده است. جهان دیگری، شرق (کُردستان) است که در این متون یا نادیده‌ گرفته شده یا وجوه متعدد حیات اجتماعی آن بیشتر به صورت ابژه‌های بی‌جان نمود پیدا کرده است. این دیگری موقعیتی فرودست و ابتدایی و به دور از جهان پیچیده به اصطلاح مدرن غرب دارد. در این دو متن، آنچه بحران بازنمایی نامیده می‌شود به صورت «منفی‌نمایی، اگزوتیسم، زیست‌انگاری و فرادستی اخلاقی» خود را نشان داده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

"On the rout of the mountains" (Post-colonial reading of Henry Rawlinson's travelogues in Kurdistan)

نویسنده [English]

  • Jalil Karimi
Associate professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

Travelogues are important texts that function as late ancient tablets and at the same time as a discourse praxis of writers in different professions. Postcolonial reading is based on the fact that it is necessary to move away from the descriptive reading of these texts. Because these texts, at the structural and individual level, have taken their existence from the social reality of the time of their creation, and as a result, they are contaminated with the discourse aspects of their era. The article has analyzed two travelogues of Henry Rawlinson (Travelogue of Tabriz and Travelogue of Passing from Zahab to Khuzestan) with the help of a constlation of theoretical concepts and methodological categories, in the framework of post-colonial theories. The research field of the article is Kurdistan and it's mthod is a Composition of text analysis and discourse analysis. Based on this analysis, Rawlinson forms a discourse system that it's central signifier is the western world. the Other world is the East, where the many aspects of its social life have mostly appeared in the form of inanimate Objects. In general, this Other has a subordinate and primitive position and is far from the complex so-called modern world. In these two texts, what is called the crisis of representation has shown itself in the form of "negativity, exoticism, naturalism, and moral hegemony".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kurdistan
  • Kurdology
  • Orientalism
  • Postcolonial Reading
  • travelogue
منابع  
آدرنو، تئودور (1385). زبان اصالت در ایدئولوژی آلمانی. ترجمه سیاوش جمادی. تهران: ققنوس.
آدورنو، تئودور (1400). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی. ترجمه سایرا رفیعی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ارتباطات.
اردلان، محمدعلی‌خان (ظفرالملک)(1398). سفرنامه بلوک جوانرود؛ سال‌های 1312-1313 ق. تصحیح محمد عبدلی. مهاباد: میراث مانا.
امانت، عباس (1401). قبله عالم، ناصرالدین‌شاه قاجار و پادشاهی ایران. ترجمه حسن کامشاد. تهران: کارنامه.
آقابیگی، فرامرز (1400). کُرد در سفرنامه‌ها (از صفوی تا پایان پهلوی). تهران: انتشارات ایران‌شناسی.
ادموندز، سی. جی (1382). کُردها، ترک‌ها، عرب‌ها. ترجمۀ ابراهیم یونسی، تهران: روزبهان.
بایندر، هانری (1370). سفرنامه هانری بایندر. ترجمه کرامت‌الله افسر. تهران: انتشارات فرهنگسرا (یساولی).
بروینسن، مارتین. فان (1379). جامعه‌شناسی مردم کرد (آغا، شیخ و دولت). ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: پانیذ.
دادبه، ‌اصغر (1382). «ما و حکایت غربی‌شناسی»، در کتاب غرب‌شناسی. به اهتمام محمد توحیدفام. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
رالینسون، سر هنری (1362). سفرنامه راولینسون (گذر از زهاب به خوزستان). ترجمه اسکندر امان‌اللهی بهاروند. تهران: انتشارات آگاه.
رالینسون، هنری کرزیک (1402). سفرنامه رالینسون: یادداشت‌های سفر از تبریز، در مسیر کُردستان به خرابه‌های تخت‌سلیمان و از زنجان و طارم به گیلان در اکتبر و نوامبر 1838. ترجمه رامین سلطانی. تهران: عنوان.
رشتیانی، گودرز (1395). رویکرد و روایت ولادیمیر مینورسکی از تحولات و تکامل جامعه ایرانی. تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 6 (2)، 111-129.
رشتیانی، گودرز (1399). ولادیمیر مینورسکی و جهان ایران‌شناسی؛ معرفی کتاب دفتری برای ایران. فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 21 (84)، 155-139.
ریچ، کلودیوس جمیز (1398). سفرنامه ریچ (بخش کُردستان). ترجمه و تعلیق حسن جاف. تصحیح فرامرز اقابیگی. تهران: ایران‌شناسی.
زکی‌بگ، محمد امین (1378). تحقیقی درباره تاریخ کرد و کُردستان. ترجمه و توضیح حبیب‌الله تابانی. تبریز: آیدین.
سجادی، بختیار (1398). خوانش پسااستعماری بازنمایی کردها در گفتمان شرق‌شناسانه: مورد مطالعاتی سفرنامه کلودیوس جمیز ریچ. مطالعات تاریخ فرهنگی. پژوهش‌نامه انجمن ایرانی تاریخ، 10 (39)، 55-74.
سعید، ادوارد (1382) ). فرهنگ و امپریالیسم. ترجمۀ اکبر افسری. تهران: انتشارات توس.
سیف‌الدوله، سلطان محمد (1364). سفرنامه سیف‌الدوله معروف به سفرنامه مکه. تصحیح و تحشیه، علی‌اکبر خداپردست. ج 1. تهران: نشر نی.
کرانی، زهرا؛ احمدیان، قدرت؛ کریمی، جلیل (1397). تحلیل سفرنامه‌های ایرانیان دوره قاجار از کرمانشاه (با رویکرد پسااستعماری). دوفصلنامة علمی-پژوهشی تاریخنگری و تاریخنگاری دانشگاه الزهرا، 28 (22)، 123-145.
کریمی، جلیل (1396). نظریه پسااستعماری و کُردشناسی. تهران: نشر نی.
کریمی، جلیل (1402). «صدای سکوت»: خوانش پسااستعماری رمان «ضیافت سکوت» عبدالرزاق گورنه. جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 15 (1)، 19-1.
کشاورز، اردشیر (1383). کرمانشاهان در سفرنامه سیاحان. کرمانشاه: انتشارات طاق بستان.
کوثری، مسعود و احمدزاده، مصطفی (1392). زیبایی‌شناسانه‌کردن دیگری؛ تحلیل رتوریک بازنمایی کُردها در سفرنامه‌های غربی. مطالعات جامعه‌شناختی، 21(1)، 9-47.
محمدپور، احمد (1396). تاریخ به روایت فلسفه؛ از هرودت تا آلن بدیو. تهران: نشر لوگوس.
محمدپور، احمد و رضایی، مهدی (1395). مطالعات کردشناسی در ایران: مروری بر موضوعات و رهیافت‌ها. ایران‌نامگ، 1 (4)، 172-208.
مینورسکی، ولادیمیر (1333). سخنرانی مینورسکی در تالار دانشکده ادبیات. دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 13.
ون دایک، تئون، ای (1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان‏کاوی انتقادی. ترجمۀ گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
هال، استوارت (1386). غرب و بقیه: گفتمان و قدرت. ترجمه محمود متحد، تهران: آگه.
یاسمی، غلامرضا رشید (1363). کُرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او. تهران: انتشارات امیرکبیر.
 
References
Bhabha, Homi K. (1994). The Location of Culture. London: Routledge.
Gilroy, P. (1987). There are no black in the Union Jack. London: Routledge.
Mills, S (1997). Discourse. London and New York, Routledge.
Parry. B (2004). “The institutionalization of postcolonial studies”, in: Lazarus‏‎, Neil (Ed) Post-colonial Literary Studies‏‎. Cambridge University Press.
Prince, G (2005). On a postcolonial narratology, A companion to narrative theory. Ed. James phelan, and peter J. Rabinowitz. UK: Blackwell. 372-381.
Spurr, D. (1993). The Rhetoric of Empire: Colonial Discourse in Journalism, Travel Writing, and Imperial Administration. Durham and London: Duke University Press.
Tibawi, A. L. (1976). Arabic and Islamic Thames. Historical, educational and Literary studies. Luzac.
Young. R.J.C (2001). Postclonialism; An introduction. Willey-Blackwell.