تحلیل نقش و بازنمود خط و خوشنویسی ایرانی در پوشش معاصر ایرانیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران

2 استادیار، گروه هنرهای دیجیتال، دانشکده هنر، دانشگاه دامغان، سمنان، ایران

10.22034/scart.2025.140759.1469

چکیده

پرداختن به موضوع تایپوگرافی و کاربرد آن در زندگی روزمره ایرانیان، به‌خصوص در زمینه تزئین پوشاک و پارچه، به دلیل اهمیت مد در دوران معاصر و تاثیرات فرهنگی آن از این طریق، اهمیت دارد. هدف تحقیق تبیین تحولات تزئینی خط در پارچه‌های قرون اولیه اسلام و بررسی تاثیرگذاری آن بر خوشنویسی پوشاک معاصر است و تلاش می‌شود به این پرسش پاسخ داده شود که خط بر منسوجات قرون اولیه اسلامی تا دوره صفوی چه تحولاتی داشته، چه مقاصدی را پیگیری می‌کرده و دارای چه نوع خطوط و دسته‌بندی‌هایی است. هدف پژوهش پیش‌رو بررسی تحولات خط به عنوان هنری کاربردی در منسوجات دوران اولیه اسلام در ایران و نقش هویتی آن در دوران معاصر است. در این پژوهش تلاش می‌شود به کاربرد و ارتباط خط با سایر هنرها، ساختار و ابعاد زیباشناسانه آن تأکید شود. این پژوهش ماهیتی توصیفی- تحلیلی دارد و به روش اسنادی انجام گرفته است. جامعه آماری تعداد 9 نمونه از منسوجات قرون اولیه اسلام که در تزئین آن‌ها از خط استفاده شده می‌باشد. جامعه هدف، تعداد 9 نمونه‌ از پوشاک معاصر که خط تنها عنصر تزئین در آن‌ها است. این نمونه‌ها از نوع هدفمند و از برندهای شناخته شده نیمانی، تن‌دُرُست و چکامه انتخاب شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که خوشنویسی زبان مشترک فرهنگی در ایران است که همواره ماهیت و اصالت خود را در طول تاریخ حفظ نموده است. با وجود تمام تحولات خط فارسی بر منسوجات از کوفی گرفته تا نستعلیق در دوران معاصر، خوشنویسی‌ تزئینی پوشاک معاصر بر مبنای پیشینه هویتی بر مخاطب تاثیر می‌گذارد. حس‌آمیزی و پیشینه غنی‌ کاربرد خط در منسوجات، زمینه‌ساز استفاده از آن در دوران معاصر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the role and representation of Iranian calligraphy and script in contemporary Iranian clothing

نویسندگان [English]

  • Mona Feyz Mohamadi 1
  • Sara Sadeghinia 2
1 M. A. of Graphic, Ferdous Institute of Higher Education, Mashhad, Iran
2 Assistant professor, Department of Digitals Arts, Damghan University, Damghan, Semnan, Iran
چکیده [English]

Addressing the issue of typography and its application in the daily lives of Iranians, especially in the field of clothing and fabric decoration, is important due to the importance of fashion in the contemporary era and its cultural effects through this. The aim of the research is to explain the decorative developments of calligraphy in fabrics from the early centuries of Islam and to examine its impact on contemporary clothing calligraphy, and an attempt is made to answer the question of what developments calligraphy had on textiles from the early Islamic centuries until the Safavid period, what purposes it pursued, and what types of lines and categories it has. The aim of the present research is to examine the developments of calligraphy as an applied art in textiles from the early Islamic period in Iran and its identity role in the contemporary era. In this research, an attempt is made to emphasize the use and relationship of calligraphy with other arts, its structure, and aesthetic dimensions. This research is descriptive-analytical in nature and was conducted using a documentary method. The statistical population is 9 samples of textiles from the early centuries of Islam that used calligraphy in their decoration. The target population is 9 examples of contemporary clothing in which calligraphy is the only decorative element. These examples were purposefully selected from well-known brands such as Nimani, Tandorost, and Chakameh. The findings show that calligraphy is a common cultural language in Iran that has always maintained its essence and originality throughout history. Despite all the developments of Persian calligraphy on textiles from Kufic to Nastaliq in the contemporary era, decorative calligraphy on contemporary clothing affects the audience based on its identity history. The sensuality and rich history of the use of calligraphy in textiles pave the way for its use in the contemporary era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contempory clothing
  • Calligraphy motifs
  • Textiles of the early centuries of Iran
  • Identity
  • Typography
منابع
آملی، محمد بن محمود (1381). نفائس الفنون فی عرائس العیون. تهران: انتشارات اسلامیه.
اپهام پوپ، آرتور (1399). شاهکارهای هنر ایران. ترجمه اقتباس و نگارش پرویز ناتل خانلری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
باغ بیدی، حسن رضایی (1390). خط و نظام نوشتاری در جهان اسلام. تهران: نشر کتاب مرجع.
بحرگرد نیکو، منیره؛ کریمی پورباصری، محمد علی (1397). تحلیل و بررسی زیبایی شناختی خط نستعلیق و کاربرد آن در طراحی لباس (با تاکید بر خط گرافیک)، همایش ملی جلوه های هنر ایرانی اسلامی در فرهنگ، علوم و اسناد.
بلر، شیلا (1397). خوشنویسی اسلامی. مترجم ولی­اله کاووسی، تهران: موسسه تالیف ترجمه و نشر آثار.
پاکباز، رویین(1393). دایره المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.
توکلی، احمدرضا (1395). تأثیر خط و خوشنویسی در نقاشی معاصر ایران. پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: نسرین عتیقه‌چی، دانشکده هنر دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز.
جهانگیری، سارا. امامی­فر سید نظام­الدین(1398). مطالعه فرم بصری و کاربرد خطوط ایرانی در طراحی پوشاک با رویکرد تایپوگرافی، کنفرانس ملی مهندسی نساجی، پوشاک و مد، قائمشهر، مازندران.
خراسانی، کاظم (1389). بررسی رابطه شکل و ترکیب در سیاهمشقهای نستعلیق میرزا غلامرضا اصفهانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: مصطفی اوجی‌پور، دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه تهران.
دانشور، محسن (1394). مطالعه کاربرد تایپوگرافی بر روی پوشاک بانوان مسلمان ایرانی با تأکید بر چاپ سیلک اسکرین. پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: بهمن فیزابی، دانشکده هنر و معماری اردکان.
راهجری، علی (1354). تاریخ مختصر خط. تهران: انتشارات عماد.
رحیمی، آزاده (1397). تحلیل بصری خوشنویسی ایرانی اسلامی و بازتولید آن بر پوشاک معاصر(مطالعه موردی تیشرت). پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمدمهدی اخویان، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، دانشکده هنر و معماری.
رابینسون، اندرو (1390). تاریخچه پیدایش خط و نوشتار. مترجم: یلدا بلارک، تهران: نشر سبزان.
زکی، محمد حسن (1363). تاریخ صنایع ایران (بعد از اسلام) .ترجمه محمد علی خلیلی، تهران: انتشارات اقبال.
سفادی، یاسین حمید؛ شایسته فر، مهناز ( 1387). خوشنویسی اسلامی. تهران: مطالعات هنر اسلامی.
شیمل، آن­ماری (1368). خوشنویسی و فرهنگ اسلامی. ترجمه دکتر اسدالله آزاد، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
شریعت­زاده، علی اصغر(1393). سکه­های ایران زمین از دوره هخامنشی تا پایان دوره پهلوی. تهران: پازینه.
فتحی، لیدا (1386). خط نوشته ها روی پارچه های دوره اسلام ، دو فصلنامه مدرس هنر، دوره 8 ، شماره8 ، پاییز و زمستان.
کریستین سن، آرتور (1385). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، تهران: نشر معاصر.
کشمیرشکن، حمید(1394). هنر معاصر ایران. تهران: نشر نظر.
لیمن، الیور(1391). درآمدی بر زیباشناسی اسلامی. تهران: نشر ماهی.
نقی زاده، محمد (1378). شهر و معماری اسلامی. تهران: نشر مانی.
References
 Sun Mi, Yang. Gi Young, Kwon (2014). The Types of Expression and Meanings of Calligraphy Appearing in Modern Fashion, Family and Environment Research, Volume 52, Issue 1, PP. 31-21.