تحلیل نشانه شناختی نقوش هندسی سنگ قبرها در پرتو مقولۀ فرهنگ عامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

2 استادیار، گروه هنر، دانشکده هنر جهاد دانشگاهی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه نمایش، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

10.22034/scart.2025.140658.1460

چکیده

هدف این مقاله، تأملی در سرشت و مؤلفه های فرهنگ عامه استان گلستان از طریق تحلیل نشانه شناختی نقوش هندسی موجود بر سنگ قبرهای منطقه است. سنگ قبرها جلوه‌ای از باورهای اسطوره ای و سنن بومی و عرفهای تاریخی یک منطقه است که در متن فرهنگ عامه مردم نمود عینی می یابند. این نقوش در مقام آفریده های ذهن خلاق حجار بازتابگر هویت فرهنگی مردم  و حاوی و حامل معناها و دلالتهای تثبیت شده فرهنگی و تاریخی است. پژوهش حاضر می کوشد از طریق تحلیل نشانه شناختی این نقوش طریقی برای شناخت کیفی اسطوره ها، باورهای دینی، کلیشه های فرهنگی و عرف عام مردم منطقۀ گلستان پیدا کند. نتایج بیانگر آن است که پیوندی عمیق بین نقوش هندسی سنگ قبرهای منطقه و فرهنگ و آداب و رسوم تاریخی مردم وجود داشته است. باورها، آداب و رسوم و فرهنگ جامعه از جمله عواملی است که باعث به وجود آمدن و ماندگار شدن این سنگ قبرها و نقوش آنها تا به امروز گردیده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Semiotic analysis of geometric designs on tombstones in light of the category of popular culture

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Raghimi 1
  • mohammad ali khabari 2
  • Mohammad Aref 3
1 PhD Student in Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Art and Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University , Tehran, Iran
2 Assistant professor, Faculty of Art, Jahad university, Tehran, Iran
3 Associate professor, Department of Theatre, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran,
چکیده [English]

The purpose of this article is to reflect on the nature and components of the folk culture of Golestan province through a semiotic analysis of the geometric designs found on the tombstones of the region. Tombstones are a manifestation of the mythical beliefs, indigenous traditions, and historical customs of a region that find objective expression in the text of the folk culture of the people. These designs, as creations of the creative minds of the sculptors, reflect the cultural identity of the people and contain and carry established cultural and historical meanings and implications. The present study attempts to find a way to qualitatively recognize the myths, religious beliefs, cultural stereotypes, and common customs of the people of the Golestan region through a semiotic analysis of these designs. The results indicate that there is a deep connection between the geometric designs of the tombstones of the region and the historical culture and customs of the people. Beliefs, customs, and culture of the community are among the factors that have caused these tombstones and their designs to emerge and persist to this day.

کلیدواژه‌ها [English]

  • popular culture
  • geometric patterns
  • tombstones
  • common sense
منابع

آیت اللهی، حبیب الله. (1390). مبانی نظری هنرهای تجسمی، تهران: انتشارات سمت.

افخمی، بهروز، ستارنژاد، سعید. (1400). پژوهشی بر شتناخت سنگ‌مزارهای دوران استلامی شتهرستتان وَرقان در استان آذربایجان شرقی، مجله پژوهش‌های باستان شناسی ایران، 4 (42)، 567-552.

بجنوردی، کاظم. (1393). دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران، جلد اول، تهران: مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.

 بیگدلی، محمدرضا (1383). ترکمن‌های ایران، تهران: ارغوان.

پویان، جواد و خلیلی، مژگان. (1389). «نشانه‌شناسی نقوش سنگ قبرهای دارالسلام»، کتاب ماه هنر، شماره144، ص98-107.

پایگاه اطلاع رسانی استانداری گلستان (1398). استانداری گلستان , سایت استانداری , سایت گلستان ,معاونت سیاسی , معاونت سیاسی امنیتی اجتماعی.

 تناولی، پرویز (1386). قفل‌های ایران، تهران: بن نگاه هنر.

حاتم، غلامعلی. (1374). «نقش و نماد در سفالینه‌های کهن»، فصلنامه هنر، شماره 28، ص355-378.

 حبیبی، منصوره. (1381). «سیلک، نمادها و نشانه‌ها»، کتاب ماه هنر، شماره 49و50، ص118-122.

 حصوری، علی. (1389). مبانی طراحی سنتی در ایران، تهران: نشر چشمه.

 دوبوکور، مونیک. (1394). رمزهای زنده جان، ترجمه جلال ستاری، تهران: نشر مرکز.

 ذوالفقاری، حسن و شیری، علی. (1394). باورهای عامیانۀ مردم ایران، تهران: نشر سرچشمه.

 رضایی، احمد؛ ریاحی، محمداسماعیل و سخاوتی فر، نورمحمد. (1386). «گرایش به هویت ملی و قومی در ترکمن‌های ایران»، فصلنامه مطالعات ملی، 6 (4)، 119-140.

رضی، هاشم. (1381). آئین مهر میترائیسم، ترجمه مامک نوربخش، تهران: انتشارات بهجت.

 رید، هربرت. (1393). معنی هنر، ترجمه نجف دریابندری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

 شریف، حبیبه؛ اسکندرپور خرمی، پرویز و فهیمی فر، اصغر. (1395). مطالعۀ تأثیر عناصر موجود در طبیعت بر نقوش گلیم جیرفت، فصلنامه گلجام، 12 (30)، 5-22.

فلاحی، کیومرث (1390). رفتارشناسی ایرانیان، تهران: انتشارات مهکامه.

 کوپر،جی.سی (1392). فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمه ملیحه کرباسیان، تهران: انتشارات فرشاد.

 هوهنه گر، آلفرد. (1395). نمادها و نشانه‌ها، ترجمه علی صلح جو، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

دهقان، ام کلثوم. (1398). سنت ها و باورهای پیرامون آب در میان اقوام استان گلستان، فصلنامه فرهنگ مردم، 8 (59)، 109-121.

رحمانی، جبار، قربانی، حاجر. (1393). نشانه‌شناسی فرهنگی نقوش ستنگ قبور؛ با ت کید بر نقش شتانه در تخت فواد اصفهان، مجله مردم و فرهنگ، 1 (1)، 215-189.

رضایی، مریم. (1390). بررسی مفاهیم و ترکیبات درخت سرور بر سنگ مزارهای قبرستان داراسلام شیراز، هنرهای تجسمی نقش‌مایه، 4 (8)، 100-93.

ستوده، هدایت الله. (1400). انسان شناسی اجتماعی و فرهنگی، تهران: ندای آریانا.

سعیدی رامیانی، عبدالله. (1399). بررسی و تحلیل سنگ افراشته های گورستان خالد نبی، دومین همایش ملی باستان شناسی ایران-آبان ماه 1394.

سلیمی، اسماعیل، صلح‌جو، جمیله و عبدالله پور، ابوبکر. (1400). بررسی و مطالعه آرایه سنگ قبرهای قبرستان قاجاری شیخ وسو روستای ترجان سقز، مجله پژوهش‌های باستان شناسی ایران، 31 (11)، 123-101. 

صداریی، علی، معروفی اقدام، اسماعیل. (1400). پژوهشتی بر بازتاب ادوات جنگی در نقوش ستنگ قبور دوران اسلامی ایران، مجله جغرافیا و روابط انسانی، 3 (42)، 446-424.

هال، آلستر و ویووسکا، جوزف لوچیک. (1377). گلیم، ترجمه شیرین همایونفر و نیلوفر الفت شایان، تهران: انتشارات کارنگ.

 
 
References
Agirbas, A. (2020). Algorithmic decomposition of geometric Islamic patterns: a case study with star polygon design in the tombstones of Ahlat. Nexus Network Journal, 22, 113-137.‏
Bier, C. (2002, July). Geometric patterns and the interpretation of meaning: two monuments in Iran. In Bridges: Mathematical connections in art, music, and science (. 67-78).‏
Ibrahim, I., Al Shomely, K., & Eltarabishi, F. (2023). Sustainability Implications of Utilizing Islamic Geometric Patterns in Contemporary Designs, a Systematic Analysis. Buildings, 13(10), 2434.‏
KILIÇ, S. (2022). Tombstones in the Burial Ground of Gebiz Yıkık Mosque. Cedrus, 10, 347-355.‏
Özdemir, M., Selçuk, S. A., & Çügen, H. F. (2022). The Geometric Patterns of İzzettin Keykavus Tomb. Nexus Network Journal, 24(4), 869-895.‏
Samari, M., & Ralef, R. (2020). Study and Classification of Tombstones of the Safavid Period (Ardabil City). Anastasi’s: Research in Medieval Culture & Art, 7(1).‏
Savvides, D. (2023). Observations on the Geometry of the Monument at the Kasta Tumulus at Amphipolis. Nexus Network Journal, 25(3), 607-632.‏